بداند كه با پنج كس معاملت نبايد كرد : با كودك و با ديوانه و با نابينا و با بنده و با حرام خوار . اما كودك نابالغ بيع وى باطل بود اگر چه بدستورى ولىّ باشد . و بيع ديوانه همچنين ، هر كه ازيشان چيزى فرا ستاند در ضمان وى باشد اگر تلف آيد ، و هر چه بايشان دهد و هلاك شود بر ايشان تاوان نبود ، كه وى خود ضايع كرد كه بايشان داد . اما بنده خريد و فروخت وى بى دستورى سيد باطل بود ، و چون دستورى نيافته باشد هر كه چيزى از وى فراستاند در ضمان وى بود ، و اگر بوى دهد تاوان نتواند خواست ، تا آن گه كه از بندگى آزاد شود . اما نابينا معاملت با وى به ظاهر مذهب باطل باشد مگر وكيلى بينا فرا كند و آنچه فراستاند در ضمان وى شود كه وى مكلف است و آزاد . اما حرام خواران - چون تركان و ظالمان و دزدان و كسانى كه ربوا دهند و رشوت ستانند ، هر چند كه معاملت با ايشان روا نيست ، اما به ظاهر شرع درست باشد ، پس اگر داند بحقيقت كه آنچه ميفروشد ملك وى نيست بيع باطل بود ، و اگر در شك بود بيع درست است ، اما از شبهت خالى نبود . و در خبر است كه - حلال روشن است و حرام روشن و ميان آن هر دو شبهتهاست كه بر مردم مشكل شود و پوشيده ، هر كه گرد آن گردد بيم آن باشد كه در حرام افتد . و در خبر است كه - هر كه چهل روز چيزى بشبهت خورد دل وى تاريك شود و زنگار گيرد . و در عقد بيع پنج شرط نگاه دارد : يكى آنك مبيع پاك بود ، بيع سگ و خوك و سرگين و استخوان پيل و خمر و گوشت مردار و روغن مردار باطل بود ، كه اين همه نجس است ، اما روغن پاك كه نجاست در آن افتد بيع آن حرام نباشد ، و جامه كه به نجاست پليد شود همچنين . نافهء مشك و تخم كرم قز خريد و فروخت اين هر دو رواست ، كه درست آنست كه اين هر دو پاك است . شرط ديگر آنست كه در مبيع منفعتى باشد كه آن مقصود بود ، بيع مار و كژدم و موش و حشرات زمين باطل است ، كه در آن هيچ منفعت نيست كه مقصود بود ، اما بيع گربه و زنبور انگبين و يوز و شير و هر چه در وى يا در پوست وى منفعتى بود رواست ، همچنين بيع طاوس و مرغهاى نيكو كه در ديدار ايشان منفعت بود رواست ، اما بيع بربط و چنگ و رباب و مانند آن باطل است كه منفعت آن حرام است . همچنين صورتها كه از گل كرده باشند تا كودكان بدان بازى كنند ، هر چه صورت جانوران -