خلق است ، چنانك رب العزة گفت - مَثابَةً لِلنَّاسِ وَ أَمْناً آن گه نمازگزاران بسوى آن خانه بستود و گفت - وَ اتَّخِذُوا مِنْ مَقامِ إِبْراهِيمَ مُصَلًّى از مقام ابراهيم جاى نماز گرفتند يعنى كه آن خانه كه ابراهيم كرد قبله گرفتند . و اين بر قراءة نافع است و شامى وَ اتَّخِذُوا بر لفظ خبر . اما قراءت باقى وَ اتَّخِذُوا بر لفظ امر معنى آنست كه اللَّه فرمود كه مقام ابراهيم را قبله گيريد ، و نماز بسوى آن كنيد ، يعنى آن خانه كه وى بنا كرد . و روى انّ رسول اللَّه اخذ بيد عمر فلما اتى على المقام . قال له عمر - هذا مقام أبينا ابراهيم ؟ قال نعم ، قال - أ فلا نتخذه مصلّى ؟ - فانزل اللَّه تعالى . وَ اتَّخِذُوا مِنْ مَقامِ إِبْراهِيمَ مُصَلًّى - و گفته‌اند مقام ابراهيم آن سنگ معروفست كه ابراهيم قدم بر آن نهاد و آنچه گفت نماز گاه سازيد يعنى دو ركعت نماز سنت خلف المقام بجاى آريد آن گه كه حج ميكنيد . وَ عَهِدْنا - اينجا بمعنى - امر - است ميگويد ابراهيم و اسماعيل را فرموديم كه خانهء من پاك داريد از بتان و افعال مشركان . قال بعضهم - النجاسة على قسمين نجاسة ذات و نجاسة فعل ، فما كان من نجاسة ذات لم يطهّره الّا الماء و ازالة عينه به و ما كان من نجاسة فعل المشركين و احضار اصنامهم فيه و حوله فامر - و اللَّه اعلم - بابعادها عنه ، و تطهيره بالصّلاة و الزكاة . و گفته‌اند - تطهير خانه آنست كه بناء آن بر تقوى نهند يعنى كه تقوى را و رضاء خداى را بنا نهند ، چنانك اللَّه گفت تعالى و تقدس - أَ فَمَنْ أَسَّسَ بُنْيانَهُ عَلى تَقْوى مِنَ اللَّهِ وَ رِضْوانٍ خَيْرٌ لِلطَّائِفِينَ - ايشانند كه از اقطار عالم روى بدان دارند تا گرد آن طواف كنند ، وَ الْعاكِفِينَ - اهل مكه‌اند و مجاوران حرم كه آنجا مسكن دارند . وَ الرُّكَّعِ السُّجُودِ نماز كنندگانند كه در نماز هم ركوع است و هم سجود ، نماز كننده هم راكع است و هم ساجد . روى عن ابن عباس قال قال رسول اللَّه صلى اللَّه عليه و آله و سلّم - انّ اللَّه تعالى فى