عبد الله الأنصاري الهروي ( خواجه عبد الله الأنصاري )
255
كشف الأسرار وعدة الأبرار ( تفسير خواجه عبد الله انصارى ) ( فارسى )
وى ، و در آن آيت كه گفت « الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ » مصطفى راع مدح است و نشان كمال وى ، اشارت است كه با هام نامى هام سانى نبود ، و اتفاق اسامى اقتضاء اتفاق معانى نكند . و مذهب اهل سنّة در اثبات صفات حق جل جلاله برين قاعده بنا نهادند كه از موافقت نام با نام موافقت معانى نيايد . اللَّه را صفت و نعت بسزاى خدايى است و خلق از آن دور ، و مخلوق را بصفت مخلوقى است و اللَّه از آن پاك ، نبينى ؟ كه اللَّه را عزيز نام است ، و يوسف را عزيز خواند ؟ عزّت اللَّه بر سزاى خويش و عزت مخلوق بر سزاى خويش ، و باتفاق مسلمانان و با قرار بيشتر كافران - اللَّه موجود است و خلق موجود اما خلق موجود است بايجاد اللَّه ، و اللَّه موجود است بقيام خويش و بهستى و بقاء خويش . و باتفاق مسلمانان اللَّه زنده است ، و زنده در آفريده فراوانست ، اما آفريده بنفس و غذا به اندازه و هنگام زنده است ، و اللَّه بحياة و بقاء خويش باوّليّت و آخريّت خويش ، بى كى و بى چند و بى چون ، و همه خصمان اهل سنت ميگويند - اللَّه صانع است و مخلوق صانع است ، امّا مخلوق صانع است بحليت و آلت و كوشش و اندازه ، و اللَّه صانع است بقدرت و حكمت ، هر چه خواهد چنانك خواهد هر گه كه خواهد . و نظائر اين در قرآن فراوانست و بر جمله اللَّه داند كه خود چون است چنانك خود گفت چنانست ، و بنده دانستن چونى وى را ناتوانست ، آنچه اللَّه خود را گفت قبول آن از بن دندانست ، و تصديق آن از ميان جانست ، و ز هام نامى هام سانى پنداشتن راه بى راهان است و عين طغيانست . و اميد داشتن كه اللَّه را بتوهم و جست و جوى دريابم محال است ، و آنچه ازين حاصل آيد و بال است سلامت دين در پيغام پذيرفتن است و رساننده بپسنديدن و گردن نهادن ، و جست و جوى بگذاشتن . هر كه اين اعتقاد گرفت و بر طريق راست رفت سرانجام كار وى آنست كه رب العزة گفت - وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ أَصْحابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيها خالِدُونَ - و گفتهاند كه وَ الَّذِينَ آمَنُوا اشارتست بدرخت ايمان و نشاندن آن در دل مؤمنان ، وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ - اشارتست بشاخههاى آن درخت و پروردن و