عبد الله الأنصاري الهروي ( خواجه عبد الله الأنصاري )
235
كشف الأسرار وعدة الأبرار ( تفسير خواجه عبد الله انصارى ) ( فارسى )
يعنى آن سنگها كه در جهان پراكنده است و از آن چشمهها ميرود - وَ إِنَّ مِنْها لَما يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ - و از آن هست كه از بالا نشيب ميگيرد و بهامون مىافتد ، همچون آن كوه كه برابر طور بود و رب العزة آن وقت كه با موسى سخن گفت آن كوه منجلى شد ، يعنى پيدا شد به قدر يك بند سر انگشت كهين تا بعضى از آن كوه به شام افتاد و يمن و بعضى خرد گشت ، چون ريگ و در عالم بپراكند . مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ ميگويد : - آن رفتن جويها از آن سنگ و چكيدن آب از آن ، و آمدن آن از بالا بهامون ، همه از ترس خداوند است جلّ جلاله ، يعنى كه سنگها كه با ترس است و دل اين جهودان بى ترس . قومى از اهل تأويل آيت از ظاهر بگردانيدند و بر مجاز حمل كردند و گفتند نسبت خشيت با سنگ بر سبيل تسبّ است نه بر سبيل تحقق ، يعنى كه ناظر در آن نگرد قدرت اللَّه بيند ، خشيت بوى در آيد ، و تسبيح موات و جمادات كه قرآن از آن خبر ميدهد هم برين تأويل براندند و از ظاهر بگردانيدند . و اين تأويل بمذهب اهل سنت باطل است كه در ضمن آن ابطال صيغت كلام حق است و ابطال معجزهء رسول ع و تسبيح سنگ ريزه در حضرت مصطفى ع و تسبيح جفنه كه از آن طعام ميخوردند و حنين ستون كه در مسجد رسول خدا شنودند هم ازين باب است و همه در اخبار صحيح است و از معجزات مصطفى است و نشان صحت نبوت وى صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم . اگر از ظاهر بگردانيم بر آن تأويل كه ايشان گفتند . هم در آن ابطال صيغت باشد و هم ابطال معجزه رسول ، و اين در دين روا نيست و مقتضى ايمان نيست . و هم ازين باب است آنچه در قرآن آيد كه آسمان اللَّه را پاسخ داد كه فرمانبرداريم و ذلك فى قوله - أَتَيْنا طائِعِينَ - و فردا اندامهاى كافر گواهى ميدهد بر كافر بسخنى گشادهء روشن . چنانك اللَّه گفت - وَ قالُوا لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَيْنا و دوزخ را خشم اثبات كرد آنجا كه گفت - تَكادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ و آتش را سخن گفتن اثبات كرد و گفت - وَ تَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ - اين همه در خرد محال است و همه از دين خداوند ذو الجلال است ، دل از آن ميشورد و خرد آن را رد مىكند ، و قرآن بدرستى آن گواهى ميدهد . و بيشترين معجزههاى پيغامبران و برهانهاى