از كوه و دريا و هر چه در آنست از جواهر و معادن و چشمها و جويها و نبات و حيوان صامت و ناطق و پرنده و زنده و چرنده و گرما و سرما و نور و ظلمت و سكون و حركت . اين همه نعمت براى شما آفريدم و شما خود شمردن آن طاقت نداريد چنانك فرمود وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها ، و اين جمله نعمت و شما را از بهر دو چيز آفريدم - يكى آنكه تا به نعمت من دنيا بسر ميبريد و روزگار ميرانيد و منفعت ميگيريد . ديگر آنكه منعم را به آن ميشناسيد و از مصنوعات به وحدانيت صانع دليل ميگيريد . و گفته‌اند اين آيت ردّ است بر قدريان كه على الاطلاق بى تقييد گفت - خَلَقَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً و كفر و فساد و معاصى در تحت آن شود لا محالة ، و نه چنانست كه قدرى گفت آن در اجسام مخصوص است و افعال و اعراض از آن بيرونست كه در آيت تغيير و تخصيص نيست ، و مقتضى لفظ اطلاق جز عموم و استغراق نيست بعضى متكلمان گفتند خَلَقَ لَكُمْ دليلست كه حظر نيست و هر چه در دنياست هر كسرا مباح است ! جواب آنست كه اين لام نه لام تمليك است و نه اضافت تخصيص بكله اضافت بيان و تعريفست ، فكانّه يعرفنا انه خلقها لاجل منافعنا و موقع حاجاتنا ، بعضها لانتفاع و بعضها لاعتبار . فكيف كه حظر و منع درين آيت نيست در نصوص اخبار و سنن هست ، كه بعد ازين آية نصوص اخبار و آثار بيان كرد و تفصيل داد بعضى حرام كرد و بعضى حلال و گشاده . و سنت را رسد كه بر كتاب حكم كند - كقوله تعالى وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ و ليس هذا موضع شرحه . قومى گفتند اين خطاب با مؤمنانست و به حكم اين آيت هر چه كافرانند در زمين و مال ايشان فى مسلمانانست . ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ - استوى در قرآن نه جايست دو از آن به - الى - پيوسته يكى اينست و يكى در حم السجده . و آن هفت ديگر به على پيوسته يكى در - سورة الاعراف ، دوم در يونس ، سوم در رعد ، چهارم در طه ، پنجم در فرقان ، ششم در الم تنزيل ، هفتم در سورة الحديد .