آرى چنان كه امير مؤمنان گفت : ابوذر براى خدا به خشم آمد ( 1 ) و نيز براى مسلمانان به خشم آمد كه مىديد مالياتها و غنائم ايشان را به جاى رساندن به مصرف خودشان تل انبار كرده و دلالان سيرى ناپذيرى و آزمندى از آن بهره مند مىگردند : مىديد كه غنائم و مالياتهاى ايشان در ميان ديگران بخش مىشود و دست خود ايشان از آن غنائم تهى است . پس همهء آن چه براى آن اعتراضها و درگيرىها بر سر وى آمد در برابر خداوند و در راه او بود چنان كه پيامبر ( ص ) نيز در سفارشهايش به او گفت : تو مردى شايسته هستى و پس از من دچار گرفتارى و آزمايشى مىشوى پرسيد در راه خداست ؟ گفت در راه خداست گفت پس خوشا به فرمان خدا برگرديد به ص از همين جلد و تازه كشمكشى كه ميان ابوذر و معاويه دربارهء اين آيه : « كسانى كه از زر و سيم گنجينه مىسازند و آن را در راه خدا انفاق نمىكنند پس مژده ده ايشان را به كيفرى دردناك » در گرفت بر سر اين بود كه معاويه مىگفت : اين آيه فقط در بارهء اهل كتاب است ولى ابوذر - به گونه اى كه بخارى گزارش كرده و عين گزارش او در ص گذشت - معتقد بود كه هم دربارهء ايشان است و هم دربارهء مسلمانان . و همين روايت كه براى تهمت زنندگان به ابوذر يگانه مدرك است آشكارا مىرساند كه ميان ابوذر و معاويه در مورد مقدارى كه انفاق آن واجب است اختلافى نبوده و اختلاف بر سر آن بوده كه آيه دربارهء چه كسانى است پس معاويه بر آن رفته كه دربارهء اهل كتاب است و ابوذر با تعليم از آبشخور وحى و از لحن آيه چنان دانسته كه آيه دربارهء كليهء مكلفان است بنابراين يا بايستى هر دو را معتقد به لزوم انفاق هر چه زائد بر قوت است دانست يا هر دو را از اين عقيده تبرئه كرد و اين كه فقط ابوذر را متهم مىدارند زائيدهء كينتوزىها و دشمنىها است . و به هر حال كه مقصود آيه انفاق بخشى از مال است نه همهء آن و هر چند كه ديدهء كوته بينان در آغاز كار ، شق دوم را مىفهمد و اين آيه به نسبت ديگر آياتى كه در مايه‌هاى همانند آن رسيده چيز تازه و شگفت آورى ندارد چنان كه در يك جا

--> ( 1 ) برگرديد به ص از همين جلد