يك از مردان را بشناسد و چنان كه ترازوئى براى اندازه گيرى به كف گرفته باشد با گذشتگان و مردم بازمانده موشكافانه آشنا شود . از ميان كارهائى كه بى هيچ چون و چرا بايد انجام داد يكى هم نگرشى است در زندگىنامهء مردان برجسته اسلام - چه گذشتگان و چه جانشينانشان - آن هم با ديدهء بزرگداشت و نه با چشم بدبينى - ويژه در پيرامون كسانى كه در ميان دينداران به جانشينى راستين پيامبر شناخته شده‌اند - هر چند با گزينشى كه اگر بنگريم و دادگرانه بسنجيم هيچ ارج و ارزشى ندارد ، پروردگار تو است كه هر چه را خواهد مىآفريند و بر مىگزيند و كار برگزيدن با آنان نيست ( 1 ) و هيچ يك از مردان و زنانى كه به اين كيش گرويده‌اند نمىتوانند در برابر فرمان و دستور خدا و برانگيختهء او در كار خود به گزينش پردازند و خواست جداگانه اى داشته باشند ( 2 ) كه همهء كارها - پيش از اين و پس از آن - از خداست ( 3 ) و آنچه را ايشان انجام مىدهند خداوند سرپرستشان است ( 4 ) دروغ شمردند و از هوسهاشان پيروى كردند و هر كارى سرانجام در جائى آرامش و استوارى خواهد يافت ( 5 ) . يار غار پيامبر بزرگ و يگانه كس از نخستين گروه پيشگامان كه در كوچيدن به مدينه همراه او رفته است بايد وى را بزرگ و ارجمند بداريم و تبهكارى آشكارى است كه آن چه را به راستى از وى است از او دريغ ورزيم و در مرزبندى سرمايهء روانىاش كوتاهى كرده داورى دادگرانه اى ننمائيم و فرمانبردار گرايشهاى خويش گرديم .

--> ( 1 ) سورهء 28 آيهء 68 ( 2 ) سورهء 33 آيهء 36 ( 3 ) سورهء 30 آيهء 3 ( 4 ) سورهء 6 آيهء 127 كه اگر اين فراز را با رنگ قرآنىاش بنگريم مىشود : « خداوند براى نيكوكارىهايشان دوستدار آنان است » كه با زمينهء سخن در اين جا چندان هماهنگى ندارد . ( 5 ) سورهء 54 آيهء 3