الشيخ محمد آصف المحسني
273
انوار هدايت (تفسير قرآن كريم) (فارسى)
را نيز شامل مىشود . مثلًا ، يكنفر قوه حافظه قوى دارد ، ديگرى قوه حافظهاش ضعيف است . يكى قوه ادراك بسيار قوى دارد ، برعكس يكى ديگر قوه ادراكش معمولى است . يك نفر صورت زيبا دارد ، يكى ديگر صورت بسيار زشت دارد . يكى استعداد عالى دارد ، ديگرى استعدادش متوسط است . يكى فرزندان خوب دارد ، ديگرى فرزندان بد دارد . در فقر ، در دارايى و در تمام كمالات انسانها در جايگاههاى مختلف قرار دارند . بشر در هيچ شرايطى از كمالات مساوى برخوردار نيست ، براى اينكه مصلحت بشر يا نظام عمومى تقاضا نمىكند تا در كمالات همه يكسان باشند . تقسيماتىكه از جانب خداوند متعال جل جلاله صورت گرفته است ، همه بر اساس عوامل و علل عقلى مىباشد ، هيچ چيزى فوق عوامل تقسيم نشده است . عوامل و اسباب آنها نيز مخلوق خداست . به عنوان مثال وقتى ما مىگوييم ، چرا خداوند جل جلاله خواسته كه قد اين آدم خيلى كوتاه باشد و قد فلان آدم خيلى بلند باشد ؟ در حالىكه يكى از بلندى قدّش رنج مىبرد و ديگرى از كوتاهى آن رنج مىبرد . جواب واضح است . كوتاهى و بلندى قد انسان نيز از خود عوامل و اسباب دارد ، هيچكدام آنها بدون عوامل و اسباب به وجود نيامده است . كوتاهى و بلندى قدّى انسان بهصورت طبيعى نيست كه بگوييم خدا آن را خواسته بوده ؛ بلكه عوامل و اسباب آنها سبب شده است كه يكى قدّى كوتاه باشد و ديگرى قدّى بلند و دراز داشته باشد . تمام قضاياى عالم از خود علل و اسباب دارد . كسى فكر نكند كه هر چيز از چيزى ديگر بريده است ، هيچ چيز از هم بريده نيست ، همه باهم ارتباط دارند . عوامل و اسباب طبيعى سبب بهوجود آمدن آنها مىشود . عوامل طبيبعى نيز