و در اينجا دو طائفه به ضلالت و گمراهى رفته‌اند : اوّل طائفهء وهّابيّه ، دوّم طائفهء شيخيّه . أمّا طائفهء وهّابيّه ، قدرت و عظمت و علم و إحاطه را از ذات أقدس حقّ مىدانند ، ولى عنوان وساطت را از وسائط و مرآتيّت را از آئينه‌هاى حقّ إلغاء مىكنند . و بنابراين در اشكال و محذورى واقع مىگردند كه أبداً تا روز قيامت هم اگر فكر كنند ، خلاصى از آن ندارند . و آن اشكال اينست كه ما بالوجدان و الشّهود كثراتى را در اين عالم مشاهده مىكنيم ، و آنان را داراى قدرت و عظمت و علم و حيات مىبينيم ؛ اگر قدرت را در ذات أزلى حقّ بدون اين كثرات و اين آئينه‌ها بدانيم اين كلام وجداناً غلط است ، زيرا قدرت در موجودات وجداناً مشهود است ؛ و اگر اين موجودات را داراى قدرت مستقلّ ، گرچه به إعطاءِ حقّ باشد ، بدانيم اين هم موجب شرك و ثنويّت و تعدّد آلهه و هزاران اشكال لا ينحلّ ديگر مىگردد ، زيرا لازمهء اين كلام تولّد موجودات از ذات حقّ مىشود ، و اين كلام عين تفويض است ، و مىدانيم كه خداوند لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ « 1 » است . بنابراين هيچ چارهء علمى و فلسفى نداريم مگر آنكه كثرات را مَظاهر و مَجالى ذات أقدس حقّ بدانيم ؛ بدين گونه كه قدرت و

--> ( 1 ) - آيه 3 و 4 ، از سورهء 112 : الإخلاص [ : « نزائيده و زائيده نشده است ، و هيچ كس براى او شريك و همتا نيست . » ]