اكثر از كتب ، وى را با ألقاب أفضل المتكلّمين ، سلطان الحكماءِ و المُحقّقين ، استادُ البشر ، علّامةُ البشر ، عقل حاديعَشر و نظائر اينها ياد مىكنند ، علّامه خواجه نصير الدّين محمّد بن محمّد بن حسن طوسى است ؛ « 1 » كه با تأسيس رصدخانهء مراغه ، و جمع فضلاء و دانشمندان رياضى ، و هيئت دانان درجه اوّل در مدّت شانزده سال زيج ايلخانى را مرتّب و مدوّن ساخت . و پس از او يكى از معاونانش در تنظيم زيج ، « 2 » به نام غياث الدّين جمشيد كاشانى كتابى در تكميل زيج ايلخانى خواجه كه ناقص مانده بود تأليف نمود ، و به زيج خاقانى موسومش گردانيد . خواجه در نتيجهء عمل رصد ، زيج ايلخانى را به نام هلاكو خان نگارش داد . و چند جدول هم كه در زيجهاى سابق نبود بدان افزود ، و به همين جهت اعتبار تمام يافت . مورّخين اروپا نيز موافق نقل معتمَد ، در سال هزار و شصت و سه از هجرت مطابق هزار و ششصد و پنجاه و دوّم ميلادى ، در شهر لندن ، جدول عرض و طول بلاد را از روى همين زيج ايلخانى ترجمه و منتشر نمودند . « 3 » و « 4 »

--> ( 1 ) « ريحانة الأدب » ج 2 ، ص 171 ؛ و در همين كتاب و در ترجمه و شرح احوال او گويد : « خواجه بنا بر مشهور در يازدهم جمادى الاولى سال 597 از هجرت ، در طوس متولّد گرديد . و در سال 657 مشغول ساختمان رصد شد و بنا بر مشهور روز عيد غدير سال 672 از هجرت ، در بغداد رحلت كرد و جنازهء او را بنا به وصيّت وى ، به كاظمين عليهما السّلام نقل دادند و در پائين پاى آن دو امام معصوم به خاك سپردند . » ( 2 ) زيج به كتابهائى كه در آنها اصول احكام علم نجوم ، و يا جدولهائى كه در آنها نتائج رصد را ثبت كنند ، گفته مىشود . ( 3 ) « ريحانة الأدب » ج 2 ، ص 177 ( 4 ) تأثير علوم و فرهنگ و تمدّن اسلام در علوم اروپائى - مستشار عبد الحليم جندى در كتاب « الإمام جعفرٌ الصّادق » در ص 304 تا ص 307