مذهب مسيح و آراء و عقائد اصحاب كليسا را در دنيا دچار تزلزل بزرگى كرد . و جماعتى از نويسندگان آزاد فكر و بىعلاقه به دين و مذهب ، افراط را به آن حدّ رساندند كه اديان را مانع ترقّى جامعهء بشرى دانستند و گفتند : براى خير بشر بايد بساط جميع مذاهب را برچيد . » « 1 » [ جهل و تعصّب اروپا در عدم رجوع به قرآن ، پس از نهضت عليه ارباب كليسا ] سخن ما در اينجا اينست كه : ما هم قبول داريم كه در تورات و انجيل مطالب غلط فراوان است ، و دعوت پاپها و ارباب كليسا به مطالب موهومى كه به حضرت عيسى نسبت مىدهند نادرست است ، و تجبّر و تحكّم آنها به عنوان دفاع از مذهب عيسى از سوزاندن و آتش زدن و زير گيوتين بردن و بهشت را فروختن و جهنّم را خريدن و بالأخره خود را ارباب و موالى مردم بيچاره و عوام مستضعف نمودن ، صددرصد غلط و گناه نابخشودنى است و حتما بايد در برابر اين جنايات قيام كرد و تودهء مردم را از دست اين گرگ صفتان رها نمود ؛ امّا نه آنكه ايشان را بعد از رهائى ، يله و فرارى داد تا بدست گرگ ديگرى همچون هواى نفس امّاره ، و شهوت بىحجاب ، و خشم بىمرز ، و مادّيت صرف گرفتار شوند ؛ تا همهء مزاياى انسانيّت و شخصيّت آنان تباه شود . وقتى كه قرآن آمده و با صداى بلند خود اعلام مىدارد كه در من تحريف به عمل نيامده و يك حرف و يك كلمه كم يا زياد نشده است ، و تمام دستوراتش عين توحيد و رحمت و عدل و آسايش است ، و پاسدارانش همچون ائمّهء طاهرين پيشوايان عقل و ادراك و خداوندان زهد و تقوى هستند ؛ و آن هم به صراحت مىگويد : در تورات و انجيل تحريف به عمل آمده و تصرّف شده است ، و علماى پاسدار اين دو كتاب براى حطام دنيوى و سوارى بر گردهء عوام ، از هر زشتى دريغ نمىورزند ، گرد آنان نگرديد كه شما را به تباهى و هلاكت

--> ( 1 ) « كلّيّات تاريخ تمدّن جديد » ص 310 و 311