آن معناى كلّى نمىزند ؛ يعنى مورد را مخصّص قرار نمىدهد . شما ملاحظه‌اى بنمائيد در آياتى كه خطاب به خود رسول الله است ؛ و دستور و تكليف از جهت لحن سخن براى اوست ؛ ولى با روشنى و وضوح عموميّت آن براى همهء مؤمنين بدست مىآيد ؛ مانند اين آيه : وَ لَئِنْ أَتَيْتَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ بِكُلِّ آيَةٍ ما تَبِعُوا قِبْلَتَكَ وَ ما أَنْتَ بِتابِعٍ قِبْلَتَهُمْ وَ ما بَعْضُهُمْ بِتابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْواءَهُمْ مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّكَ إِذاً لَمِنَ الظَّالِمِينَ . « 1 » ( و اگر تو اى پيغمبر ( به يهود و نصارى ) كه به ايشان كتاب خداوندى داده شده است . يكايك از آيات خدا را بياورى و بدهى ! آنها از قبلهء تو متابعت نمىكنند ؛ و تو هم از قبله آنها پيروى نمىكنى ! و برخى از ايشان نيز از قبلهء برخى دگر متابعت نمىنمايند . و اگر پس از آن علمى كه به تو رسيده است ، تو از آراء و أفكار سست و واهى ايشان پيروى كنى ، در اين صورت از ستمگران خواهى بود . ) در اين آيات ، خطاب اختصاص به رسول خدا دارد ؛ و ليكن حكم ، عامّ است . و مخصوصا اگر اين مطلب را در نظر داشته باشيم كه : در خطابات قرآن در حقيقت مخاطبين أفراد مردم هستند ؛ و رسول خدا از جهت وسعت نفس و احاطهء وجودى ، حكم آيه و دريچه‌اى است براى تحقّق خطاب به آنها . و اين حقيقت را اين آيه نشان مىدهد : وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ . « 2 » ( و ما قرآن را به سوى تو فروفرستاديم ؛ تا آنچه را كه به سوى مردم نازل شده است ، براى آنان بيان كنى . ) لذا هيچ‌وقت ، طراوت قرآن از بين نمىرود . هميشه زنده ، و خوشبو ، و معطّر ، و داراى حيات جاويد است .

--> ( 1 ) آيهء 145 ، از سورهء 2 : بقره . ( 2 ) آيهء 44 ، از سورهء 16 : نحل .