و به نظر مىرسد آن بقيّه و مقدارى كه باقى مانده است ، تا وصول به درجهء صديقين و شهداء ، و دخول در زمرهء آنان ، نوعى از معرفت خدا و علم بالله باشد كه : در آيهء كريمهء سورهء مجادله آمده است : [ لحوق مؤمنين از مع الّذين أنعم الله عليهم به زمرهء من الّذين أنعم الله عليهم ] يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ . « 1 » ( خداوند مقام و منزلت افرادى را كه از شما ايمان آورده‌اند ؛ به يك درجه ، و افرادى را كه به ايشان علم داده شده است ؛ به چندين درجه بالا مىبرد ! ) و از اينجا معلوم شد كه : صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ * ، صراطى است كه پيمايندگان آن ، داراى نعمتى هستند كه از جهت قدر و قيمت رفيع‌ترين نعمت‌هاست . و اين گونه نعمت بر نعمت إيمان تامّ و تمام مزيّت و برترى دارد . و اين نيز يكى از مشخّصات و صفات صراط مستقيم است . مطلب بسيار دقيق و مهمّى كه از آن مطالب نفيسى بدست مىآيد : اينست كه : خداوند متعال با وجود آنكه در قرآن كريم ذكر صراط و سبيل را مكرّرا به ميان آورده است ؛ ولى مع‌ذلك غير از يك صراط مستقيم را به خود انتساب نداده است ؛ با آنكه براى خود سبيل‌هاى بسيارى را شمرده است . خداوند عزّ من قائل فرموده است : وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا . « 2 » ( و كسانى كه در ما مجاهده مىنمايند ؛ ما راههاى خودمان را به آنان رهبرى مىكنيم . ) و همچنين صراط مستقيم را در غير از آيهء : صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ به احدى از مخلوقاتش نسبت نداده است . « * » و ليكن سبيل را به غير خود از مخلوقاتش

--> ( 1 ) آيهء 11 ، از سورهء 58 : مجادله . ( 2 ) آيهء 69 ، از سورهء 29 ، عنكبوت . ( * ) - و علّت اين امر آنست كه : مراد از الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ ، خصوص اولياى خدا هستند كه به فوز وصول به ولايت كليّه نائل آمده‌اند ؛ زيرا كه مراد از نعمت در هر جائى از قرآن كه آمده است ، خصوص نعمت ولايت -