نمودى ! و نه راه گمراهان ! ) فعلى هذا بدون شكّ از ميان اين سه‌راه ، صراط مستقيم آن دو راه ديگر ، يعنى راه مغضوب عليهم ، و راه ضالوّن نخواهد بود . و لا محاله راه أوّل مىباشد كه راه مؤمنين غير مستكبر است . أمّا بايد دانست كه : اين راه يعنى راه مؤمنين غير مستكبر ، نيز داراى اقسامى است ؛ يعنى در ذات خود منقسم به اقسامى مىشود . زيرا خداوند تعالى مىگويد : يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ . « 1 » ( تا بدين سبب ، خداوند مقام كسانى را كه از شما ايمان آورده‌اند به يك درجه ؛ و كسانى را به ايشان علم داده شده است ، به چندين درجه بالا ببرد . ) شرح اين مطلب بدين گونه است كه : هر ضلالتى شرك است ؛ همانند عكس آن كه : هر شركى ضلالت است . و اين معنى از آيهء كريمه آنفة الذّكر استفاده مىشود : وَ مَنْ يَتَبَدَّلِ الْكُفْرَ بِالْإِيمانِ فَقَدْ ضَلَّ سَواءَ السَّبِيلِ . و در اين باره ، گفتار ديگر خداوند متعال دلالت دارد ؛ آنجا كه مىگويد : أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يا بَنِي آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ وَ أَنِ اعْبُدُونِي هذا صِراطٌ مُسْتَقِيمٌ وَ لَقَدْ أَضَلَّ مِنْكُمْ جِبِلًّا كَثِيراً . « 2 » ( آيا من با شما عهد نكردم اى بنى آدم كه شيطان را عبادت مكنيد ! زيرا كه او دشمن آشكار شماست ؛ و اينكه مرا عبادت كنيد ؛ اينست صراط مستقيم ؟ و هرآينه بتحقيق جماعت‌هاى بسيارى را از شما گمراه كرد ! ) و قرآن كريم ، شرك را ظلم مىشمارد ؛ همچنان‌كه عكس آن را يعنى ظلم را نيز شرك مىشمارد . و اين از گفتار خداى تعالى كه از زبان شيطان در وقتى كه

--> ( 1 ) آيهء 11 : از سورهء 58 : مجادلة . ( 2 ) آيهء 60 و 61 ، از سورهء 36 : يس .