السيد محمدمهدي بحر العلوم

19

رساله سير و سلوك منسوب به بحر العلوم (فارسى)

. . . . . . از رحلت ايشان يافت شده است ، و اين نسخهء اصل فعلا در خاندان و بيت بحر العلوم محفوظ و موجود است و در هيچ كتابى از تراجم علماء قبل از بحر العلوم ، نامى از اين رساله نيست . و معلوم است كه بعد از زمان بحر العلوم نيز تأليف نشده است ، و بنا بر اين تأليفش در زمان آن مرحوم مسجّل مىشود . در اين حال مىگوئيم : كدام يك از فقهاى آن عصر داراى مذاق عرفان و سير و سلوك بوده‌اند تا چنين رسالهء آبدارى را بنويسند ؟ و يا كدام يك از عرفاء و اهل سلوك آن زمان ، فقيه زبر دست و متبحّرى بوده‌اند تا اينطور به اخبار أهل بيت عليهم السلام و آيات قرآنيّه وارد باشند ؟ ! زيرا پر واضح است كه تدوين اين رساله به دست فقيهى توانا و مطّلع از آيات و اخبار تحقّق پذيرفته است ، و بنا بر اين طبعا انحصار به بحر العلوم پيدا مىكند ، خصوصا آنكه نسخهء اصل اين رساله در كتابخانه بحر العلوم بوده است . و اگر كسى بگويد : ممكن است اين رساله از تأليفات و تصنيفات بعضى از فقهاى عارف منش ديگر آن عصر مثلا همچون مرحوم آية اللّه مولى محمد مهدى نراقى - تغمّده الله برحمته - بوده و براى بحر العلوم فرستاده‌اند ! گوئيم : شماره و نام مصنّفات آن فقهاء و مخصوصا مرحوم نراقى همه مضبوط است ، و فرزند ارجمندش : آية الله حاج مولى احمد نراقى - رضوان اللّه عليه - نيز چنين رساله‌اى را از پدرش نقل نكرده است . از طرف ديگر همانطور كه در كلمات صاحب « أعيان الشيعة » ديديم ، آن عالم محقّق معترف است كه بحر العلوم رساله‌اى فارسى در معرفت حضرت بارى تعالى نوشته است ، در اين صورت مىگوئيم : آن رساله كدام است ؟ آيا غير از اين رساله مىتواند بوده باشد ؟ ! از مجموع آنچه كه ذكر شد مىتوان نتيجه گرفت كه نسبت اين رساله به بحر العلوم اقرب و اقوى است ( و اللّه أعلم ) خصوصا با ملاحظهء حالات آن مرحوم كه داراى مقام صفاء باطن و نورانيّت ضمير بوده و از اسرار و مغيبات