السيد محمدمهدي بحر العلوم

18

رساله سير و سلوك منسوب به بحر العلوم (فارسى)

. . . . . . آن به آسانى عبور كرد . ثالثا : افرادى كه قسمت اخير آن را از بحر العلوم نفى نموده‌اند جز عنوان استبعاد دليل ديگرى ندارند و معلوم است كه با صرف استبعاد نمىتوان جزوى را از كتاب خارج نمود . و حال آنكه ممكن است در نظر سيّد به طريق صحيحى همان فقرات مورد نظر و عمل باشد . رابعا : هر كسى در اين رساله نظر كند تمام آن را به يك انشاء و با يك سياق خاص ملاحظه مىكند كه با يك اسلوبى بسيار جالب و سبكى لطيف و انشائى سليس نگاشته‌اند . و در اين سبك و اسلوب ابدا ميان قسمت اخير حتّى سه فقرهء بيست و دوم تا بيست و چهارم با ساير فقرات تفاوتى نيست و كأنّه قلم واحدى از اوّل رساله تا آخر آن را در يك رشتهء خاصّ مسلسلا منظّما به رشتهء تحرير در آورده است ، و اين معنى منافات ندارد با آنچه در بعضى از تعاليق اين كتاب ذكر خواهيم نمود كه بعضى از مطالب مندرجه در آن بعينه در عبارات بعضى از بزرگان سابق بر آن ديده شده است ، چه اخذ و اقتباس مطالب مورد ذوق و نظر از كتب سالفه در كتب اصحاب تأليف و تصنيف امريست رائج و دارج بين اعلام و استادان فنون . و اما نسبت رساله به مرحوم سيّد ابن طاووس - رضوان الله عليه - بسيار از واقع دور است چون اوّلا ابن طاووس از علماى قرن هفتم و مقيم حلّه و اصلا از سادات عربى اللحن و اللسان بوده و طبعا انشاء فارسى آن‌هم بدين سبك كتابت كه راجع به قرون اخيره است از او نمىتواند بوده باشد . و از سبك و روش اين رساله نيز معلوم است كه ترجمه نيست ، قلم ، قلم انشاء است . و علاوه بر اين‌ها هر كس كه بر كتب ابن طاووس خبير باشد مىداند كه سلوك عملى ابن طاووس بر مراقبه و محاسبه و صيام و دعا بوده است . و اين كيفيت سير و سلوك كه در اين رساله بيان شده است با مذاق و روش ابن طاووس تطبيق نمىكند . و خامسا : نسخهء اصل اين رساله فقط در كتابخانهء بحر العلوم نجفى بعد