كند نرسيده است ، تا آنكه انسان لازم باشد بدان معتقد شود و اعتماد كند ؛ و به وجهى از وجوه مضمون آن را توجيه نموده و حمل بر معناى صحيحى نمايد . و چون خبرى و حديثى در اين باره نرسيده است پس مطلب همانست كه ما گفتيم . اين بود بيان شيخ مفيد أعلى الله تعالى مقامه الشّريف . كلام مجلسى در معناى عقبات صراط دوزخ مجلسى رضوان الله عليه در دنبال كلام مفيد ( ره ) ميفرمايد : تأويل ظواهر اخبار به مجرّد استبعاد و دور بودن از مُدرَكات عقليّه ما ، از راه رشاد و صواب دور است ؛ و خداوند به هر وجهى كه بخواهد و اراده كند كه گناهكاران را عقوبت دهد ميتواند ؛ و بنابراين اشكالى ندارد كه مراد از عقبات همين معناى ظاهرى آن از كريوه‌ها و گردنه‌هاى صعب العبورِ جبال باشد ؛ و بعضى از اخبار نظير اين قضيّه گذشته است ؛ و برخى از آن نيز خواهد آمد ؛ و خداوند مؤيّد خير و سَداد است . « 1 » اين بود كلام علّامه محمّد باقر مجلسى رحمة الله عليه . و الحقّ كلام پسنديده ايست ؛ زيرا انسان به مجرّد استبعاد نمىتواند ظواهر اخبار را تأويل كند ؛ خصوصاً نسبت به عوالم غيب كه حسّ را بدان راهى نيست ؛ و گرنه تمام معارف غيبيّه از حور و قصور و جنّات و جحيم قابل تأويلند ؛ و در اين صورت اگر باب تأويل باز شود ، و دست انسان در تأويل آزاد باشد ، ديگر هيچ چيز باقى نخواهد ماند وَ لَمْ يَبْقَ حَجَرٌ عَلَى حَجَرٍ .

--> ( 1 ) « بحار الانوار » طبع حروفى ، ج 7 از ص 128 تا ص 130