آنها ميرسد . بسيارى از محدّثين و اهل تفسير ، يمين و شمال را در اين آيات به معناى دست راست و دست چپ گرفته‌اند و گفته‌اند كه : مراد اينست كه نامهء عمل به دست راست بهشتيان و به دست چپ دوزخيان داده مىشود ؛ و اين معنى از چند جهت درست نيست ، زيرا : اوّلًا همانطورى كه طىّ مباحث و فصول سابقه روشن شد ، نامهء عمل يك كاغذ و دفترچه اى نيست كه بدست انسان بدهند ؛ و يا يك طومار نوشتهء پيچيده شده اى نيست كه قابل باشد انسان آن را بدست گيرد . نامهء عمل حقائق اعماليست كه انسان در دنيا انجام داده است ؛ و رسيدن به نامهء عمل عبارتست از سيطرهء روحيّهء انسان بعد از فناء فى الله به بقاء بالله ، در حالت بقاء آن سيطره و احاطه‌اى كه بر عالم كثرت پيدا مىكند و بر تمام موجوديّت خود را در دنيا با تمام اخلاق و ملكات و افعال و كردارى كه ظاهراً و باطناً بجا مىآورده است ، بر تمام آنها مسلّط مىشود و مُسيطر و مُهيمن ميگردد ؛ و جملهء آنها در برابر او محسوس و ملموس و ممسوس و مشهود ميگردند ؛ بلكه اصولًا خود را وجدان مىكند و مىيابد كه دارد اين كارها را انجام ميدهد ؛ بنابراين ، نامهء عمل أصلًا بدست نميرسد ؛ رسيدن نامهء عمل همانطور كه آيات قرآن بيان مىدارد : لَيُوَفِّيَنَّهُمْ رَبُّكَ أَعْمالَهُمْ ، بطور كامل و شامل به هر نفسى از نفوس ، أعمالى را كه در دنيا انجام داده با تمام خصوصيّات وارد كردن و خوراندن و إشباع كردن است ؛ يعنى به هر نفسى عملى را كه انجام داده است به نحو كامل ميرسد و از آن عمل سير و سيراب