نظر تكوين و تشريع اين عالم را فرا گرفته است ، اين نظام را تشكيل داده است . وقتى اين نظام فقط به طلوع نظام ديگر از بين رود و در آن نظر و آن بينش اين نظام محلّى نداشته باشد ، معلوم مىشود كه اختلاف بين اين دو نظام بر ميزان اختلاف نظر ( نظر حقيقت و اعتبار ) است . هر عالَمى محكوم به نظام مختصّ به خود اوست . افرادى كه در نظام حسّ و عالم مادّه و طبع و روابط علّىِ آن هستند ، چشم ميدوزند به علل مستقلّهء اين نظام و ميگويند : خورشيد مؤثّر است . ماه مؤثّر است . زمين و زمان مؤثّر است . آب و باران و هوا مؤثّرند . غذا مؤثّر است . پدر ، مادر ، رفيق ، شريك و . . . همه مؤثّرند . اينها در زندگى انسان استقلال در تأثير دارند . در نظام وجه اللهى و طلوع حقيقت ، ميگويند : هيچ نيست مگر خدا ؛ هيچ مؤثّرى در عالم نيست جز خدا . فَاعْلَمْ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ . « 1 » پس بنابراين ، مناط اختلاف دو وجهه ، اختلاف ميدان ديد و ادراك و نظرگاه انسان است . وجه خَلقى بر اساس مجازى ، و وجه اللهى بر اساس نظر حقيقى است اين عالم كثرت و اسباب بر اساس نظر استقلالىِ نفس بنا شده است . اگر نظر و رؤيت نفس پاك و طاهر گردد و به مقام پاكى و پاك بينى برسد ديگر عالم خلق و عالم ربط و باطن دو عالم نيستند . باطن ظهور مىكند و عالم خلق را با تمام اين تشكيلات و ترتيبات و

--> ( 1 ) صدر آيه 19 ، از سورهء 47 : محمّد