السيد محمد حسين الطهراني

54

معاد شناسى (فارسى)

مىكنند و وجه پروردگار باقى خواهد ماند . و از طرف ديگر داريم : فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ . « 1 » « هر جا روى خود را بگردانيد و تماشا كنيد ، آنجا وجه خداست . » پس وجه خدا همه جا هست ، و تمام موجودات را وجه خدا فرا گرفته است . و به مفاد آن آيه كه وجه خدا هميشه ثابت است ، نتيجه چنين مىشود كه موجودات پيوسته ثابتند ، درحالىكه صدر آيه ميفرمايد : هر شيئى هالك است . و بالاخره چگونه ميتوان گفت كه تمام موجودات غير از وجه خدا هالك و فانى هستند و در عين حال همهء موجودات ثبات و بقاء دارند ؟ وجه خلقى اشياء ، پيوسته فانى و وجه الهى آنها پيوسته باقى است حلّ اين سؤال به همان نظرى است كه ذكر كرديم ؛ و آن اينكه موجودات داراى دو وِجهه هستند . تمام اشيائى كه بتوان بر آن نام شىء نهاد و به آن چيز گفت ، يك وجههء خَلقى دارند و يك وجههء أمرى . يعنى يك صورت و وجه استقلالى خلقى ، و يك صورت و وجه اللهى . از نقطهء نظر وجه خلقى تمام موجودات فانى و هالك و باطل هستند و از نقطهء نظر وجه اللهى همهء موجودات باقى هستند ، و زوال و فناء و بَوار أبداً عارض آنها نمىشود و سراغ آنها نميرود . و اين همان مطلبى است كه در فلسفهء إلهيّه به اثبات رسيده

--> ( 1 ) قسمتى از آيه 115 ، از سورهء 2 : البقرة