فعّال افاضه مىشود ؛ يا آنكه خود از عقل فعّال عبور نموده و از مراتب عقول گذشته مانند عقل اوّل به علّت اندكاك در آن ، بلاواسطه از ذات حقّ أخذ مىنمايند . و نيز از مراتب قوّهء عَمّاله و عقل عملى كه همان تَجْليه و تَخْليه و تَحْليه و فناست ، به مرتبهء اخير آن فائز شده ، و سه مرحلهء قبل از آن در وجود آنان متحقّق شده است . طبق آيات مباركهء قرآن كريم كه شايد بمناسبتِ بعضى از مباحثى كه در پيش داريم بعداً بيان شود - و خصائص اولياى خدا را در آنها بيان ميفرمايد - شيطان به اولياى خدا دسترسى ندارد ، زيرا از آنان قطع اميد كرده ؛ چون آنان اراده و اختيار خود را به خدا سپرده‌اند ، و ذات مقدّس حضرت حقّ در وجود آنها اراده و اختيار دارد ؛ و در اين صورت چگونه متصوّر است كه شيطان بر اراده و اختيار خدا غالب گردد و آنها را بفريبد ؟ اميد شيطان دربارهء كسانى است كه ممكنست در آنها تصرّفى بنمايد و آنها را به شهوات و غفلات دعوت كند و از خدا غافل نمايد . امّا كسى كه در راه خدا از وجودش گذشته و أنانيّت خود را به خداى خود سپرده است و اختيار خود را مندكّ در اختيار خدا كرده ، وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ « 1 » را لمس كرده و در سويداى دل خود جاى داده است ، و با چشمِ خدا مىبيند ، و با گوش خدا مىشنود ، و

--> ( 1 ) صدر آيه 30 ، از سورهء 76 : الإنسان ؛ و صدر آيه 29 ، از سورهء 81 : التّكوير