السيد محمد حسين الطهراني

18

معاد شناسى (فارسى)

يك شرافت و داراى يك خاصّه‌اى است كه او را از بقيّه متمايز نموده و در صفّ خاصّى قرار داده است ؛ و آن همان قواى عاقله و ادراك كلّيّات و امكان عروج و صعود به عوالم اعلا و مجرّدات از نفوس قدسيّه عقلانيّه است . گرچه علوم تجربى هنوز نتوانسته است براى جميع موجودات حتّى نباتات و جمادات ، اثبات شعور و قدرت بنمايد ولى در فلسفهء كلّيّهء الهيّه به مرحلهء ثبوت و برهان رسيده است كه هر موجودى كه بر آن نام موجود بتوان گذاشت حتّى يك پر كاه و يك ذرّهء نامرئى ، همه از نعمت حيات و علم و قدرت بهرمندند و « وجود » ملازم با اين سه خاصيّت است ؛ غاية الامر هر موجودى به حسب گنجايش ظرف وجودى خود داراى همان درجه از حيات و علم و قدرت است ؛ موجودات مادّيّه به قدر گنجايش خود ، نباتات و حيوانات به قدر توسعهء ظروف وجودى آنها ، انسان و ملائكه نيز بحسب قابليّت خود داراى اين خواصّ مىباشند . انسان در ميان همهء موجودات داراى قواى متضادّه و غرائز مختلفه و در گير و قوسِ كشمكش اميال نفسانيّه و شهوات از طرفى و قواى عاقله و مجرّده از سوى ديگر است . دائرهء فعّاليّت حيوانات محدود ، و اختيار و اراده و شعور آنها محدود است . و براى جلب منافع و دفع مضارّ خود به حركت در مىآيند ؛ پرندگان در فضا به پرواز آمده ، و حيوانات بحرى در دريا براى طعمه و صيد حركت مىكنند ، و وحوش و جانوران برّى جز