پس بنابراين روز جزا حقّ است و قابل تكذيب نيست ، زيرا كه بر اساس اختلاف حالات و درجات مردم ، خداوند حاكم به حقّ كه حكمش استوار و قائم به اصول متينه است بين آنها در روز بازپسين حكم خواهد فرمود . به خواست خداوند متعال چنانچه توفيقات حضرتش شامل شود ، در نظر آمد كه يك دوره بحث معاد كه متّخذ از آيات شريفهء قرآن و أخبار ائمّهء أهل البيت عليهم السّلام باشد بيان شود ، و از خصوصيّاتى كه انسان در حال سكرات مرگ پيدا مىكند و كيفيّت عالم برزخ و انتقال از آن به قيامت كبرى و اجتماع خلائق در حشر و نشر و سؤال و ميزان و عرض و صراط و شفاعت و أعراف و كوثر و بهشت و دوزخ ، به قدر وسع و گنجايش به ترتيب مفصّلًا ذكر شود . در سورهء مباركهء و التّين كه در مطلع گفتار قرائت شد ، خداوند موقعيّت انسان را از عالم بالا به عالم طبع و مادّه و حيات دنيا و منطق احساس بيان مىفرمايد كه : ما او را در بهترين سرشت و قوام آفريديم و سپس او را به پائين‌ترين مرتبه از حدود و قيود و گرفتارى در ظلمات عالم حسّ و دور بودن از عالم انس و جمعيّت و معرفت نزول داديم ، تا خود به پاى خود برگردد و با اختيار و اراده به اعلا درجات برسد ، و بر ذروهء عالى از مدارج و معارج مقام انسانيّت نائل آيد ؛ در اين صورت در نزد خداى خود مقيم بوده و به اجر و پاداش غير مقطوع خواهد رسيد . مقام انسان در ميان موجودات در ميان تمام موجودات از جماد و نبات و حيوان ، انسان داراى