الشيخ الأميني ( مترجم : جمعي از مترجمين )
311
الغدير ( فارسي )
جمع نموده خواهيد يافت ، و احدى از علماء لغت نسبت به اين امر بمجرّد اختلاف كيفيّت با پيوستن حروف انكار ننموده است ، همانطور كه بساير اختلافات واردهء از حيث تركيب انكارى ننمودهاند ، - ( مثلا ) گفته مىشود : « عندى درهم غير جيّد » و اجازه داده نشده كه گفته شود عندى درهم إلَّا جيّد ( غير و إلَّا هر دو از ادات استثنا هستند و موارد استعمال آنها مختلف است ) و گفته مىشود : انّك عالم ، ولى گفته نميشود : ان انت عالم ( انّ و ان هر دو از حروف مشبهه بالفعل است و موارد استعمال آن مختلف است ) و ( الى ) بر ضمير داخل مىشود ولى ( حتّى ) داخل بر ضمير نميشود با اينكه معناى آنها يكى است ، يا ملاحظه كنيد در دو حرف - ام - و - او - كه هر دو در مورد ترديد استعمال ميشوند ولى در تركيب كلام به چهار وجه از يكديگر جدا هستند و همچنين ، هل و همزه كه هر دو در مورد استفهام استعمال ميشوند ولى از ده جهت با يكديگر فرق دارند ، و - ايّان - و - حيث - از حيث معنى متّحدند و در عين حال از سه جهت با يكديگر در استعمال فرق دارند ، و - كم - و - كأيّن - يك معنى ميدهند ولى از پنج جهت با يكديگر در استعمال فرق دارند ، و - اىّ - و من - با وجود اتحاد معنى از شش جهت فرق دارند ، - و - عند - و - لدن - ولدى - با اتحاد معنى از شش جهت متباين هستند ، و شايد - نظام الدين نيشابورى در تفسير خود بعد از نقل محصّل كلام رازى تا آنجا كه گفته : و در اين هنگام استدلال به آن ساقط مىشود به همين گزافه گوئى او اشاره نموده كه بعد از نقل آخرين كلام او گويد : در اين اسقاط ( ساقط كردن استدلال ) بحثى است كه ( بر ارباب خرد ) پوشيده نيست ! شبههء مزبور نزد علماء اين شبههء بى اساس رازى بر ( اهل لسان ) عرب و علماء پوشيده نبوده و قبل از رازى و بعد از او مورد بررسى قرار گرفته و چون اساس و پايه درستى نداشته بطلان و غير وارد بودن آن را تشخيص دادهاند ، و لذا طرح اين شبهه آنها را از