تمام مؤمنينى كه عمل صالح انجام دهند ، كه از جمله اقرار به‌امام وقت است از اين نهرها برخوردار خواهند بود ، بلكه مىتوان ميزان عمل صالح را از عمل غير صالح همان امضا و عدم امضاى امام دانست ، هر فعلى را كه امام امر كند صالح و هر فعلى را كه نهى كند غير صالح خواهد بود ، بعلّت آنكه نظر امام و ديد امام ، نظر واقع بين و حقيقت بين است ، و بنابراين تجاوز از كلام امام انحراف از متن واقع و حقيقتِ نفس الامر است . امّا افرادى كه دل به امام خود نداده‌اند ، و از آن منبع فيض استفاده ننموده‌اند ، دل آنها خشك و بىطراوت و بىصفا و بىمحبّت و بىمعرفت ، چون مشكى پوسيده و پاره ، و خشك شده ، قابليّت انعطاف و ظرفيّت خود را از دست داده است ؛ آب آنان همان حرمان و حسرت و ندامت است كه به‌صورت فلزّ گداخته در كام آنها ريخته مىشود . « مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فِيها أَنْهارٌ مِنْ ماءٍ غَيْرِ آسِنٍ وَ أَنْهارٌ مِنْ لَبَنٍ لَمْ يَتَغَيَّرْ طَعْمُهُ وَ أَنْهارٌ مِنْ خَمْرٍ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ وَ أَنْهارٌ مِنْ عَسَلٍ مُصَفًّى وَ لَهُمْ فِيها مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ وَ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ كَمَنْ هُوَ خالِدٌ فِي النَّارِ وَ سُقُوا ماءً حَمِيماً فَقَطَّعَ أَمْعاءَهُمْ » « 1 » نهرهاى چهارگانه جارى در بهشت در اين آيه مباركه چهار نهر را در بهشت ذكر مىكند : اوّل نهرهائى است كه آب زلال كه بوى آن متعفّن نشده است . چون آب در عالم طبيعت حيات موجودات است . « وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ أَ فَلا يُؤْمِنُونَ » « 2 » نهرهاى آب و حيات دل به علم و معرفت خداست ، لذا نهرهاى علم و معرفت كه در قلوب جارى است ، در آنجا به صورت نهرهاى زلال ، و غير متغيّر ، ظاهر و بارز است ؛ و مراد از انهار ، اصناف و انواع علوم و معارف حقّه حقيقّيه است ، كه حيات قلب منوط به آن است ؛ و غرائز انسان بدان سيراب و اشباع مىگردد ، و مراد از غير آسِن ، متعفّن نشدن و متغيّر نشدن .

--> ( 1 ) سوره محمّد : 47 - آيه 15 ( 2 ) سوره انبياء : 21 قسمتى آيه 30