السيد محمد حسين الطهراني
245
الله شناسى (فارسى)
چون ذات مقدّس وى محدود نيست كه در يك نَفسى كه ظرف براى او قرار گيرد وارد بشود . موجودات همگى مظاهر خداوند هستند ؛ غير او نيستند تا عنوان ظرف و مظروف و يا حالّ و محلّ صادق آيد . جميع فلاسفه و بزرگان عالم ، پنبه اين حرف را زدهاند و از مسلّميّات مىدانند كه حلول ، گفتار نادرستى است . و ليكن نصارى قائل به اين معنى هستند و معتقدند كه خداوند حلول در سه اقْنوم نموده است : أبْ و ابن و روح القدس . أب را ذات ، و ابن را علم ، و روح القدس و جبرائيل را حيات مىدانند و مىگويند : سه خدا داريم بهطورىكه خدا در اين سه تا حلول كرده است . فلاسفهء نصاراى عالم در برابر اين مشكله شرمنده و سربهزيرند ، و معترفند كه از نظر انديشه و تفكير عقلانى محال مىنمايد ، ولى تعبّداً چون در اناجيل آمده است بايد پذيرفت . يك مكتب داريم به اسم مكتب اتّحاد . مىگويند : خداوند با موجودى متّحد مىشود . در عين دوئيّت و دوگانه بودن ذات وى با اين موجود ، با هم اتّحاد پيدا مىكنند . جبرئيل با خدا يكى مىشود . پيغمبران در بعضى از حالات با خدا يكى مىشوند . اين هم غلط است . زيرا لازمهء تصوير اتّحاد ، تصوير اثبات دوئيّت و اثنَينيّت است كه بايد آن دو چيز با همدگر يكى گردند . در عالم وجود ما دو چيز نداريم ، هر چه هست ذات پروردگار و اسماء و صفات اوست كه واحد است . و تمام خلائق ، از تطوّرات و شئونات و از ظهورات و مجالى اسماء و صفات اقدس وى مىباشند . عنوان دوئيّت متصوّر نيست كه با حضرتش متّحد گردند . پس مذهب اتّحاد نيز همانند مذهب گذشته باطل است . مكتب اعتزال ، از جهاتى نادرست است از اينها كه بگذريم مىرسيم به مذهب اشاعِره و مُعتزله :