ظاهرش حمل نمائيم . و گرنه چگونه صحيح است بنابراين اقوال ، وجود خالق و مخلوق ، و آمر و مأمور ، و راحِم و مرحوم ؟ وَ مَا تَوْفِيقِى إِلَّا بِاللَّهِ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَ إِلَيْهِ أُنِيبُ . » « 1 » وحدت حقيقيّهء وجود و موجود با كثرت اعتباريّهء آن دو ، عالىترين اقسام توحيد است در اينجا تذكّر چند نكته لازم است : نكتهء اوّل : كلام سبزوارى ( قدّه ) كه بهترين گفتار از اقوال اربعه را قول « وحدت وجود و وحدت موجود در عين كثرت آن دو » شمرده است و آن را توحيد أخصّ الخواصّ نامگذارى نموده است ؛ در اينجا يك سؤال پيش مىآيد . و آن اينست كه كثرتى را كه در اينجا ذكر مىكند آيا اعتبارى است يا حقيقى ؟ اگر پاسخ دهند : اعتبارى است ، اين همان قول دوّم يعنى توحيد بعضى از صوفيّه مىباشد كه آن را توحيد خاصّ نام گذاردند . تمام صوفيّه‌اى كه ايشان مدّ نظر دارند هَمّ و غمّشان اثبات همين كثرت اعتبارى است ، نه انكار اصل كثرت گرچه به نحو اعتبار باشد . شما در ميان جميع فِرق يك نفر را نشان بدهيد كه حتّى كثرت اعتبارى وجود و موجود را نفى كند ! و اگر كسى چنين تفوّه نمايد او را از زمرهء عقلا خارج دانند و گفتارش را در رديف دگران عنوان ننمايند . و اگر پاسخ دهند : كثرت حقيقى است همان‌طور كه همين‌طور هم هست و خودشان تصريح دارند و در مكاتبات ميان عَلَمَين آيتين : مرحوم آية الحقّ و سَند التّوحيد و العرفان حاج سيّد أحمد طهرانى كربلائى و محقّق مدقّق حكيم و فيلسوف مرحوم حاج شيخ محمّد حسين كمپانى اصفهانى قدّس الله أسرارهما به خوبى مشهود و بلكه نزاع بر سر همين است و بس ، كه آية الله كمپانى اصرار بر اثبات وحدت و كثرت حقيقى دارد و آية الله كربلائى پر و پاى آن را مىزند و

--> ( 1 ) « مستمسك العروة الوثقى » طبع ثانى ( سنهء 1376 ه ) ج 1 ، ص 329