لاهيجى « 5 » ( صاحب « شوارق » ملقّب به فيّاض ) نبوغ پيدا نمودند ؛ مطلب به عكس شد و براهين ساطعه اقامه شد بر « أصالة الوجود » و اينكه ماهيّات همگى اعتبارات صرفه‌اى هستند كه آنها را ذهن از حدود وجود انتزاع مىكند . و امّا وجود غير محدود مثل وجود واجب جلَّ شأنه اصلًا ماهيّت ندارد بلكه ماهيّت او إنّيّت و تشخّص اوست . ( ماهيَّتُهُ إنّيَّتُه ) . اثبات أصالة الوجود ، و ابطال أصالة الماهيّة حكيم سبزوارى رَحمهُ اللَّه « 6 » در منظومهء خود براهين قاطعه‌اى بر اصالت وجود اقامه كرده است با آنكه « منظومه » از مختصرترين كتب حكمت است ، تا چه رسد ترا به « أسفار » كه چهار مجلّد از صفحات بزرگ است . و ما براى تو در اينجا فقط به يك برهان اكتفا مىكنيم و آن عبارت است از اختلاف بين دو نحوه وجود ذهنى و خارجى ؛ به‌طورىكه مىبينى تو آتش را مثلًا كه با وجود ذهنى خودش بر آن هيچ اثرى از آثار « نار » مثل احراق و غيره مترتّب نمىشود بخلاف وجود خارجى آن . اگر ماهيّت آتش اصيل بود لازم بود آثار آن در دو موطن ذهن و خارج بر آن مترتّب گردد . و بدين برهان اشاره كرده است در منظومه : « وَ إنَّهُ مَنْبَعُ كُلِّ شَرَفِ * وَ الْفَرْقُ بَيْنَ نَحْوَىِ الْكَوْنِ يَفى » « به علّت آنكه وجود منبع هر امر شريف و ذى اهمّيّت است . و فرق ميان

--> - سنهء 1050 بوده است . ( تعليقه ) - محمّد بن مرتضى مشهور به ملّا محسن كاشانى ، فقيه عارف محقّق حكيم متألّه ، صاحب تصنيفات كثيرهء مشهوره ، وى در سنهء 1091 وفات كرده است . ( تعليقه ) ( 5 ) ملّا عبد الرّزّاق لاهيجى ، عالم حكيم محقّق مدقّق ، صاحب تصنيفات زيبنده . وفاتش در سنهء 1051 بوده است ( تعليقه ) ( 6 ) حاج ملّا هادى بن مهدى سبزوارى ، از بزرگترين حكماء اماميّه ، فيلسوف فقيه عارف ، داراى تصانيف جليله . وى در سنهء 1212 متولّد شد و در سنهء 1289 وفات كرد . ( تعليقه )