گناه فرا خواندم و شما با اراده و اختيار خودتان دعوت مرا لبّيك گفتيد ؛ ملامت از براى شماست كه بايد خودتان را به سرزنش و ملامت بگيريد ، نه آنكه مرا دستخوش ملامت و توبيخ و سرزنشتان قرار دهيد ! ! من و شما هر دو گرفتاريم . نه من مىتوانم دردى را از دلتان بزدايم و راه خلاص و چاره‌اى را فرا راهتان قرار دهم ، و نه شما مىتوانيد از من دستى بگيريد و مرا نجات بخشيد ! من از اوّلين وهله كه شما را بسوى خود دعوت مىكردم و شما مرا مؤثّرى در برابر حضرت حقّ سبحانه و تعالى مىگماشتيد ، بدين شرك شما كافر بودم و اين شرك را خودم نپذيرفته بودم ، و خداوند واحد قهّار را تنها مؤثّر در جميع عوالم وجود مىدانستم : وَ بَرَزُوا لِلَّهِ جَمِيعاً فَقالَ الضُّعَفاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعاً فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذابِ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ قالُوا لَوْ هَدانَا اللَّهُ لَهَدَيْناكُمْ سَواءٌ عَلَيْنا أَ جَزِعْنا أَمْ صَبَرْنا ما لَنا مِنْ مَحِيصٍ . وَ قالَ الشَّيْطانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَ ما كانَ لِي عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلا تَلُومُونِي وَ لُومُوا أَنْفُسَكُمْ ما أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَ ما أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَّ إِنِّي كَفَرْتُ بِما أَشْرَكْتُمُونِ مِنْ قَبْلُ إِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ . « 1 » « در روز قيامت همگى خلائق در پيشگاه حقّ : خداوند ، ظاهر و بارز مىگردند . پس ضعيفان به آنان كه استكبار ورزيده‌اند مىگويند : ما در جهانِ تكليف اين‌گونه بوديم كه تابع و پيرو شما بوديم ، بنابراين حتّى به مقدار اندكى

--> ( 1 ) آيه 21 و 22 ، از سورهء 14 : إبراهيم