جهان و اين كه هر پديدهء طبيعى يك علت مادى دارد و جهان آفرينش به هم پيوسته و متصل و مملو از علت‌ها و معلول‌هاى مادى است ، هرگز مانع از آن نيست كه حافظ و نگهبان دستگاه آفرينش ، پديد آرندهء اين كيان ، قدرت و توانايى بخش جهان هستى ، خدا باشد كه حكومت مطلقهء خلقت در دست اوست و لذا در آيهء مورد بحث پس از بيان مظاهر قدرت آفرينش در آسمان‌ها و گردش اجرام آسمانى مىفرمايد : « يُدَبِّرُالْأَمْرَ » . به عبارت روشن‌تر يك فرد الهى در عين اين كه به تمام قوانين علمى كه در علوم طبيعى به رسميت شناخته شده ، ايمان دارد ، به اين حقيقت نيز ايمان راسخ دارد كه جهان ماده با اين قوانين و خصوصيات ، با اين اسباب و علل ، منتهى به آفريدگارى مىگردد كه تنظيم كنندهء اين جهان و پديد آرندهء اين اسباب و مسببات است و تمام مظاهر هستى از علل و معلولات طبيعى از او الهام گرفته و طبق مشيت و ارادهء او انجام وظيفه مىكنند ؛ او هر چه را كه اراده كند با آفريدن علت مادى آن ، به آن جامهء عمل مىپوشاند و هرگز منافات ندارد كه مدبر جهان خدا باشد و در عين حال ، عوامل طبيعى نيز در تدبير جهان به فرمان خدا مؤثر گردند ؛ زيرا عوامل طبيعى ، فعل خدا و وسيله‌اى هستند كه به امر خدا كار مىكنند . هر گاه كسى آشنايى مختصرى با قرآن داشته باشد ، مىداند كه قرآن گاهى پديده‌اى را به خدا نسبت مىدهد و در جاى ديگر همان « پديده » را به فرشتگان كه مأموران خدايند ، منسوب مىداند ؛ مثلًا در جايى مىفرمايد : « اللَّهُ يَتَوَ فَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِهَا . . . ؛ « 1 » خدا جان‌ها را موقع مرگ اخذ مىكند و مىگيرد » . در اين آيه ، گيرندهء جان را - كه خود پديده‌اى است - فعل خود خدا دانسته و به او نسبت داده و در آيهء ديگر ، همين پديده را به فرشتگان نسبت داده است .

--> ( 1 ) . زمر ( 39 ) آيهء 42 .