الشيخ السبحاني

72

قرآن و معارف عقلى (تفسير سوره حديد) (فارسى)

قوانين محكمى ساخته شده‌اند ، گواهى مىدهند كه خالق آن‌ها از تمام خصوصيات وجودى آن‌ها آگاه است و بدون اين علم ، نمىتوان آن‌ها را به اين صورت منظم ، كه عوامل بقا و دوام و وسايل دفاع در آن نهفته است ، درآورد . آيا مىتوان گفت سازندهء يك هواپيما از قسمت‌هاى علمى و فنى آن بىخبر بوده يا نويسندهء يك دايرةالمعارف به فن نويسندگى آشنايى نداشته است ، بنابراين آن چه از بعضى فلاسفه نقل شده كه خداوند علم به جزئيات ندارد و علم او را منحصر به كليات كرده‌اند ، كاملًا مردود است . نظم هر آفريده‌اى دليل بر علم خالق اوست و اين برهان را قرآن با لطافت خاصى بيان كرده آن جا كه مىفرمايد : « أَلا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الخَبِيرُ » ؛ « 1 » حضرت رضا عليه السلام در يكى از سخنان خود دليل علم خدا را بر مصنوعات خود چنين بيان مىكند : « أتقن ما خلق بحكمته و وضع كل شيء موضعه بعلمه ؛ « 2 » مصنوعات خود را با ارادهء حكيمانهء خود متقن و استوار آفريده و هر موجودى را با علم و دانش خود ، در جاى خوش قرار داده است » . چرا خداوند به ذات خود عالم است ؟ در مورد اين مطلب از دو را راه مىتوان بحث كرد : 1 . خداوند موجوداتى را آفريده كه از ذات خود آگاه هستند ؛ مانند

--> ( 1 ) . . ملك ( 67 ) آيهء 14 . ( 2 ) . . بحارالأنوار ، ج 4 ، ص 85 .