« ويحكم أبعد الرضاء و العهد نرجع أَوَ ليس اللَّه يقول : « أَوفُوا بالعُقُودِ » وَ قَالَ : « أَوفُوا بِعَهداللَّهِ إِذا عاهَدْتُم » ، « وَ لاتَنْقُضُوا اْلأيْمانَ بَعْدَ تَوكِيدِها وَ قَدْ جَعَلْتُم اللَّه عَلَيْكُم كَفِيلًا إنَّ اللَّهَ يَعْلَمَ ماتَفْعَلُونَ ؛ « 1 » واى بر شما ، آيا پس از رضايت و بستن پيمان ، سخن خود را پس بگيريم ؟ آيا خدا نمىفرمايد : به پيمان‌هاى خود وفا كنيد و نيز مىفرمايد : به پيمان‌هاى الهى وفادار باشيد ، و نيز مىفرمايد : سوگندها را پس از محكم كردن نشكنيد ؛ در حالى كه خدا را كفيل خود قرار داديد خداوند از آن‌چه انجام مىدهيد آگاه است » . روى اهميت و نقشى كه پيمان در حيات اجتماعى انسان‌ها دارد ، قرآن مجيد در آيهء چهارم همين سوره دستور مىدهد كه مسلمانان به گروهى كه به پيمان خود وفادار مانده‌اند و دشمنان شما را يارى نكرده‌اند وفادار بمانند ، ولى در مقابل ، گروه پيمان‌شكن و كسانى را كه از پشت سر ، به اسلام خنجر مىزنند و دشمنان اسلام را يارى مىنمايند ، بكوبند . اين آيه هم‌چنين آيات بعدى ، كه بعداً به تفسير آنها خواهيم پرداخت ، نكتهء صدور اين قطع‌نامه را روشن كرده و مىرسانند : علت تشديد پيمان‌شكنى مشركان و يارى آنان به دشمنان مسلمانان بوده است ، در اين صورت براى فلسفه‌بافى خاورشناسان مزدور ، محلى باقى نمىماند . 8 . پيمان‌هايى كه ميان دو گروه متخاصم منعقد مىگردد ، غالباً محدود و موقت مىباشد از اين جهت مىتوان گفت كه تمام پيمان‌هايى كه ميان پيامبر و گروه مشرك بسته مىشد ، همگى محدود بوده‌است ، گروه وفادار از جانب مسلمانان در پوشش امن و امان بوده و گروه پيمان‌شكن چهار ماه مهلت داشتند كه تكليف خود را روشن كنند . گذشته بر اين ، بسيار بعيد است پيامبر كه براى ريشه كن كردن شرك اعزام

--> ( 1 ) . وقعة صفين .