مجالى براى ظهور احساس‌هاى معنوى باقى نمىماند . آرى مصايب و شدايد از عوامل تكان دهنده‌اى هستند كه انسان غفلت زده را از خواب سنگين ماديت بيدار مىكنند و هر نوع پردهء غفلت را از صفحهء دل كنار زده و فضاى دل را براى تجلى فطرت و توجه به خدا آماده مىسازند . و از اين رو افراد مستعد ، به هنگام گرفتارى و هجوم شدايد و فشارها ، خواه ناخواه به ياد خدا افتاده و صميمانه متوجه او مىگردند . انسان شيفتهء لذايذ و غافل از خدا ، بسان كودكى است كه بر اثر سرگرمى به بازى ، از پدر و مادر مهربان خود كه در همهء وجود او جا دارند غفلت مىورزد ؛ اما همين كه حادثهء تلخى براى او رخ مىدهد ، فوراً به ياد آنها افتاده از ايشان استمداد و كمك مىجويد . وقتى كه آدمى به زندگى مرفهى دست يافت اشتغالات روزانه ، او را از توجه به عالم ديگر و جهان معنوى باز مىدارد ، ولى ناگاه با بروز حادثه‌اى كه آهنگ يك‌نواخت زندگى او را قطع كند و خود را در برابر آن عاجز و ناتوان يابد واكنشى در روح او پديد مىآيد كه او را در صدد جستجوى عالمى فراتر و برترمىاندازد ، از اين رو ، به هنگام هجوم بلا ، طوفانى بودن دريا ، احتمال سقوط هواپيما و يا لحظهء يأس و نوميدى از بهبود بيمارى ، تمام افراد بشر اعم از الهى و مادى به ياد خدا افتاده و از آن مقام عظيم استمداد مىطلبند ؛ گويى فشار رنج و بلا ، زنگار قلوب را پاك كرده و حس خداجويى يعنى اين نداى فطرى را در دل آنها بيدار مىكند . 4 . تبليغات پىگير ممكن است از رشد و تقويت حس خداجويى بكاهد ، ولى نمىتواند آن را ريشه‌كن سازد در ميان ملل و اقوام جهان افرادى پيدا مىشوند كه براثر رياضت‌هايى مىتوانند از نيروى يك حس بكاهند ، مثلًا تمايلات جنسى ، يك نداى فطرى و باطنى است ، ولى تاركان دنيا و مرتاضان هند با تحمل رنج‌ها ، به قدرى از قدرت