اين حس مىكاهند كه كمتر به فكر اين مسائل مىافتند ، اما همين افراد اگر در شرايط ديگر قرار گيرند حس خفتهء آنان بيدار مىشود و شروع به فعاليت مىكند . بنابراين معناى فطرى بودن چيزى ، اين نيست كه در همهء شرايط ، يك‌سان بوده و هيچ عاملى از قبيل محيط و تبليغات در شدت و ضعف آن مؤثر نباشد ، بلكه بايد گفت كه عواملى مانند تبليغات مىتواند از رشد و نمو بسيارى از نداهاى درونى و فطرى بكاهد ، ولى نمىتواند ريشهء آن را بسوزاند . مثلًا در دنياى كنونى ، تا چندى پيش افكار ماركسيستى تقريباً بر جهان حكومت مىكرد و رهبران مكتب « ماترياليسم » با وسايل تبليغى مختلف و فريبنده مىكوشيدند كه حس مذهبى را در اقوام و مللى كه به زنجير استعمار كمونيستى كشيده شده‌بودند ، نابود سازند با اين وجود موفقيت آنها در اين مبارزه ناچيز بود و نتوانستند قلوب توده‌ها را از اين حس خالى كنند . از اين رو با وجود ده‌ها سال حكومت جابرانهء كمونيستى در جمهورىهاى شوروى سابق ، هنوز حس مذهبى ، مذهب‌خواهى و توجه به خدا و معنويت ، قدرت خود را در اعماق قلوب بسيارى از مردم اين جمهورىها حفظ كرده است و به همين جهت در اين اواخر مسيحيان و مسلمانان ، تا حدودى آزادى يافته‌اند كه مراسم مذهبى را تحت شرايطى برگزار كنند . سخنان دانشمندان دربارهءحس خداجويى « ژان ژاك روسو » مىگويد : راه خداشناسى منحصر به عقل نيست ، بلكه شعور فطرى بهترين راهى است براى اثبات اين موضوع . حس دينى يكى از عناصر اوليه و ثابت و طبيعى روح انسانى است كه اصلىترين قسمت آن به هيچ يك از رويدادهاى ديگر قابل تبديل نيست . « پاسكال » مىگويد : مردم نتوانسته‌اند دريابند كه ادراك‌كنندهء خدا ، دل است ، نه عقل .