پالايشگاه عريض و طويل آبادان و يا كارخانهء ذوب آهن اصفهان معلول و زمين لرزه‌اى است كه در قسمت‌هايى از زمين به وجود آمده كه داراى منابع فلزى بوده است و يا در اثر تكان و زمين لرزه‌هاى پياپى و بىشمار ، قطعه‌هاى آهن و ميله و ستون‌ها و مخازن نفت و عموم ابزار و آلات و پيچ و مهره و انواع ماشين‌ها و آزمايشگاه‌ها خود به خود از مادهء خام معدن پديد آمده‌اند و كارخانهء عظيمى را تشكيل داده‌اند ! اگر اين فرضيه باور كردنى است اولى نيز مورد قبول است . مادى مىگويد : اين تنوع و اختلاف كه در جهان گياه و حيوان است يك امر جديد و نوظهورى است و گرنه تمام جان‌داران به يك حيوان و گياهان به يك گياه بازگشت مىكنند و روز نخست يك نوع جان‌دار و يك نوع گياه ، بيش در جهان نبود . خداپرست مىگويد : آن‌چه دربارهء اشتقاق و تكامل انواع بيان شده است يك فرضيهء علمى است كه شواهد و دلايلى براى آن اقامه شده ، ولى هنوز گام از دايرهء فرضيه فراتر ننهاده است ، حتى خود طراحان اين فرضيه معترفند كه اين فرضيه نقاط مبهم و مشكوك فراوانى دارد ، ولى در هر حال خداپرست و مادى در برابر اين فرضيه يك‌سانند . نه تحول و تنوع انواع ، گواه بر ماديگرى است و نه ثبوت انواع از دلايل خداپرستان است ، بلكه چه اين فرضيه درست باشد چه نباشد نظام موجود در جهان هستى موجب مىشود كه انسان براى جهان آفريدگارى قائل باشد و از اين رو ، هم پايه‌گذاران اين فرضيه و هم مخالفين آنها هر دو دسته از خداپرستان بوده و هستند . بنابراين بايد گفت : ايمان به خدا در انسان ريشهء فطرى دارد و علاوه بر فطرىبودن اصل موضوع ، آثار علم و قدرت در نظام حيرت آور جهان آفرينش ، گردش منظم آفتاب و ماه ، خلقت موزون گياهان و ميوه‌ها ، اندام ظريف و اسرارآميز انسان و . . . راهنماى انسان به سوى خدا بوده است و بس و هيچ گاه دانشمندان الهى منكر علل طبيعى نبوده‌اند كه تا جهل به آنها موجب پيدايش ايمان