محمد باقر تحريرى

22

آسمان توحيد و معرفت (فارسى)

دقت‌هايش نسبت به امورى كه نوعاً از حس گرفته مىشود و يا در خود با علم حضورى مىيابد ، به معلومات بيشترى از خارج ، يعنى به روابط دقيق‌ترى از آن پى مىبرد و استدلال‌هاى خود را پىريزى مىكند و از آثار متفاوت اشياء علوم گوناگون را كه بر موضوعات مختلف مبتنى است بنيان مىگذارد و هر مقدار دستگاه عقل دقيق‌تر كار كند به روابط پيچيده‌ترى در بين اشياء راه مىيابد كه حقيقت آنها را در وجود خودش نيز مىتواند بيابد ، اگرچه با دقت بيشتر اين حقيقت را اول در خويش يافته و سپس با دستگاه تحليل‌گر عقل آن را با مفاهيم مناسب به ديگر اشيا نيز عموميت مىدهد . آن رابطه‌ى پيچيده ارتباط وجودى با عالم غيب مطلق است كه غنى بالذات بوده و قيام به خود دارد و ساير موجودات همواره به او ظهور و قيام دارند و هر مقدار دقت انسان در كشف روابط وجودى بيشتر باشد مفاهيم دقيق‌ترى از هستى و كيفيت روابط آن به دست مىآورد و آن را با استدلال‌هاى عميق‌تر به ذات اقدس الهى به كار مىبندد و حقايق والاترى را كشف مىكند . از اين جهت فلاسفه‌ى الهى استدلاهاى گوناگونى بر اثبات وجود حق تعالى و كمالات وجودى او اقامه كرده‌اند مانند : برهان حركت ، حدوث ، وجوب و امكان و برهان صديقين . ويژگى اين‌نوع از شناخت اين است كه قابل انتقال به ديگران مىباشد ، از اين‌رو بيانات قرآن و سنت نيز در معارف عقلى ، حقايق نابى را ارايه مىدهند و با استدلال‌هاى مخصوص به خود با افراد و سطح فكرهاى گوناگون مواجه مىشوند ، البته نوع اين بيانات جنبه‌ى تنبهى دارد و انسان را به آنچه واقعيت دارد توجه مىدهد كه با حقايق وجوديه چگونه برخورد كند و هر مقدار انسان