وحدت را بر پايهء ارزشهاى بلند اسلام شعله‌ور مىسازد . در واقع حجّ كنگرهء بزرگ تمدّن اسلامى و يك حركت اقتصادى سياسى بزرگ محسوب مىشود . . . اين نشانه‌ها از حكمتهاى حجّ خبر مىدهند كه انسان را به طرف بيت اللَّه الحرام سوق مىدهند . آشنايى . . يكى از حكمتهاى حجّ بحث خود را دراين موقعيّت بر روى يكى از حكمتهاى اصلى حجّ كه شايد بر بسيارى از ما پوشيده باشد متمركز مىكنيم . اين حكمت در واقع آشنايى قبائل مختلف مسلمان با يكديگر است كه يكى از اهداف خلقت مىباشد . در آيهء 13 حجرات مىخوانيم : ( يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِن ذَكَرٍ وَأُنثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوباً وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ . . . ) . « اى مردم همانا ما شما را از مرد و زن خلق كرديم و شما را گروه گروه قرار داديم تا با يكديگر آشنا شويد همانا برترين شما در نزد خدا پرهيزكارترين شماست . . . » مراد از اين آشنايى ، آشنايى مسلمانان با يكديگر مىباشد كه يكى از نشانه‌هاى تمدّن به حساب مىآيد . كلمهء الحضارة ( تمدّن ) از حضور مشتقّ شده و بر دو نوع است ؛ حضور تنها و حضور روحها و اراده‌ها كه حضورى معنوى مىباشد و ترقّى و پيشرفت را به همراه دارد . حضور معنوى و روحانى انسانها در كنار يكديگر ، و آشنايى آنها به حقوق و تكاليف متقابل آنها را به سمت تعاون و همكارى سوق مىدهد و واضح است كه اين تعاون