از قرآن بهره بگيرد . حالا ممكن است اين برداشت من نسبت به تفسيرهاى ديگر فراتر يا فروتر باشد . يك بام و دو هوا ! روزى شخصى خدمت امام صادق عليه السلام آمد و پرسيد : . « معناى آيه‌ى شريفه‌ى « ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ » « 1 » چيست ؟ » . حضرت فرمودند : « ناخن‌تان را بگيريد ! شارب‌تان را كوتاه كنيد و خودتان را پاك سازيد ! » گفت : « يابن رسول اللَّه ! ذريح محاربى معناى اين آيه را به گونه‌ى ديگرى از شما نقل كرد . » حضرت فرمودند : « چه نقل كرد ؟ » گفت : « او از شما نقل كرد كه گويا در تفسير اين آيه از ديدن و ملاقات امام زمان ياد كرده بوديد . » حضرت گفتند : اگر به ذريح چيزى گفتيم ، چون او انسان ديگرى است و قابليّت‌هاى ديگرى دارد و ظرفيّت او مناسب آن معناست . « 2 » از اين داستان نتيجه مىگيريم كه سطح معلومات و قابليّت افراد متفاوت است و فهم آيات قرآن بنابر ظرفيّت هر كس فرق مىكند . تفسير و فهم قرآن منحصر در بيان و گفتار مفسّرين نيست . ممكن است تفسيرى كه بنده نوشته‌ام ، براى شخصى مفهوم باشد و براى ديگرى مفهوم نباشد . مقصود ما اين نيست كه از تفسيرها استفاده نشود ؛ ما مىگوييم : اينطور نيست كه مفاهيم قرآن منحصر در تفسير پيشنهادى فلان مفسّر باشد . حتّى اگر فهم يك مفسّر ، بيشتر از درك من باشد ، كلام و ادراك او براى من

--> ( 1 ) - / كلّ آيه از اين قرار است : ( ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَلْيُوفُوا نُذُورَهُم‌ْوَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْت‌ِالْعَتِيقِ » حج : 29 . ( 2 ) - / الكافى ، ج 4 ، ص 549 ( باب اتباع الحج بالزيارة ، ح 4 ) .