نوشتن فارغ مىشدم پيامبر مىفرمود : بخوان و من مىخواندم . پيامبر سقطات را جبران مىكرد و من آيات نازله را براى مردم مىبردم . . . » « 1 » . معنا و مضمون حديث آن است كه شخص پيامبر - ص - بر نوشتن و تصحيح آيات كتابت شده نظارت داشت . و باز پيامبر ( ص ) : « هنگامى كه وحى نازل مىگشت به يكى از كاتبان ، مانند زيد يا ديگرى دستور مىداد آيات وحىشده را بنويسد « 2 » » . از « براء » نقل شده است كه : « پيامبر - ص - به وى گفت : زيد را برايم بخوان و به او بگو با استخوان شانه و لوح و دوات بيايد وقتى كه زيد آمد حضرت فرمود : بنويس : « لا يستوى القاعدون . . . » « 3 » آنچه موارد بالا را تأييد مىكند روايتى است معروف كه : جبرئيل هنگام آوردن وحى مىگفت : فلان مطلب را در فلان جا قرار دهيد « 4 » . از ابن عباس نقل شده است : هنگامى كه بر پيامبر - ص - وحى نازل مىگشت يكى از كاتبان وحى را فرا مىخواند و مىگفت : اين آيات را در سوره‌اى كه فلان مطلب را بيان مىكند قرار دهيد « 5 » . قريب به همين مضمون از عثمان بن عفان نقل شده است « 6 » .

--> ( 1 ) مجمع الزوائد ، ج 1 ، ص 152 از طبرانى در الاوسط و تاريخ القرآن الصغير ، ص 80 به نقل از : ادب الكاتب صولى ، ص 165 . ( 2 ) دلائل النبوة بيهقى ، ج 1 ، ص 241 و ر ك : سير اعلام النبلاء ، ج 2 ، ص 429 و در حاشيه‌اش به نقل از : طبرانى و مجمع الزوائد ، ج 9 ص 17 . ( 3 ) تهذيب تاريخ دمشق ، ج 5 ، ص 447 . صحيح بخارى ، ج 3 ، ص 145 . فتح البارى ، ج 9 ، ص 20 . البداية و النهاية ، ج 7 ، ص 347 . سير اعلام النبلاء ، ج 2 ، ص 429 و 430 و مسند احمد ، ج 5 ، ص 184 و 191 . ( 4 ) ر ك : لباب التاويل خازن ، ج 1 ، ص 8 . مناهل العرفان ، ج 1 ، ص 240 و مباحث فى علوم القرآن ، ص 142 به نقل از : الاتقان ، ج 1 ، ص 62 به نقل از : ابن الحصار . ( 5 ) الجامع الصحيح ترمذى ، ج 5 ، ص 272 ، تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 43 . الاتقان ، ج 1 ، ص 62 . البرهان زركشى ، ج 1 ، ص 241 به نقل از : ترمذى و حاكم و التمهيد ، ج 1 ، ص 213 و تاريخ القرآن صغير ، ص 8 به نقل از : مدخل الى القرآن الكريم درّاز ، ص 34 . لكن در غرائب القرآن نيشابورى ، در حاشيه جامع البيان طبرى ، ج 1 ، ص 24 و مناهل العرفان ، ج 1 ، ص 240 عبارت بدين صورت است : اين سوره را در جائى كه فلان مطلب را ذكر مىكند قرار دهيد . ( 6 ) مستدرك حاكم ، ج 2 ، ص 221 و 330 و تلخيص مستدرك ذهبى ، در حاشيه‌اش . غريب الحديث ، ج 4 ، ص 104 البرهان زركشى ج 1 ، ص 234 و 235 و ر ك : ص 61 و غرائب القرآن در حاشيه جامع البيان ،