كنى كه چيزى بر عهدهء تو نباشد ؛ چهارم : تمام واجب‌هاى ضايع ساخته را به جا آورى ؛ پنجم : گوشتى كه از حرام بر اندامت روييده ، با اندوه فراوان آب كنى ، چنان‌كه پوست به استخوان چسبيده گوشت تازه برويد ؛ ششم : رنج طاعت را به تن بچشانى چنان كه شيرينى گناه را به او چشانده بودى ، پس آنگاه بگويى : استغفر اللَّه در شرح اين روايت به طور فشرده مىتوان گفت : معانى اوّل و دوّم توبه كه در اين روايت به عنوان شرايط توبه بيان شده است ، به نوعى دو ركن از اركان توبه مىباشند . در اين خصوص در فصل پيشين دربارهء اركان توبه گفتيم كه توبهء بدون پشيمانى از گذشته و توبه‌اى كه تصميم به ترك معصيت ، ملازم آن نباشد ، توبهء حقيقى نيست ؛ پس اين دو معنا ، شرايط توبه محسوب نمىشوند . معناى سوّم و چهارم ، لزوم اداى حق‌ّالنّاس و حق‌ّالله را بيان مىفرمايد كه آن‌هم در ركن ديگرى از اركان توبه ، يعنى ركن « اصلاح عملى » ، قابل تعريف است . بر اساس آن‌چه در فصل پيشين بيان گرديد ، هنگامى كه ندامت و تصميم واقعى بر اصلاح عملكرد ، ضميمهء توبه شود ، بر اساس وعدهء حتمى خداوند متعال در قرآن كريم ، گناهان قبلى آمرزيده مىشود و توبه كننده بايد پس از آن به جبران گذشته بپردازد تا فرآيند توبه تكميل شود . معانى پنجم و ششم نيز ، امتيازات ويژه‌اى است كه موجب درخشندگى بيشتر توبه مىشود و نورانيت ويژه‌اى به توبه‌كننده و پروندهء اعمال وى مىبخشد و شايد بتوان گفت : از شرايط إكمال و كمال توبه به شمار مىآيد . به عبارت ديگر ، دو معناى اوّل توبه ، كه در اين روايت نورانى آمده ، ملازم توبه است و بدون آن ، توبه محقّق نمىشود . معانى سوّم و چهارم ، يعنى وجوب اداى حق‌ّالنّاس و حق‌ّالله ، هم مىتواند پس از توبه واقع شود و الزاماً شرط پذيرش توبه نيست ، بلكه آنچه مهم است ، تصميمى است كه بندهء گنه‌كار مبنى بر اصلاح اعمال