29 . جهنّم ، ساخته و پرداختهء اعمال انسان پروردگار عالم جهنّم ندارد ، بلكه اعمال آدمى جهنّم را مىسازد ؛ لذا وقتى جهنّمىها به جهنّم مىروند ، خداوند يا ملائكه به آنان مىگويند : « ذلِكَ بِما قَدَّمَتْ أَيْديكُمْ » « 1 » اين [ عقوبت ] به خاطر كار و كردار پيشين شماست ، يعنى عذاب‌هايى نظير گزندگىمار ، عقرب ، غُل و زنجيرهاى آتشين كه در جهنّم است ، خود انسان تهيه كرده و از پيش فرستاده است ؛ لذا گناه ، حتّى اگر كوچك به نظر آيد ، از اين نظر كه زندگى انسان را تباه و او را جهنّمى مىكند ، خيلى بزرگ است و بايد از آن اجتناب شود . جهنّم ، از الطاف خفيهء خداوند متعال است و كدورت‌هاى وجود انسان را رفع مىكند . يعنى در جهنّم هويّت حيوانى و شيطانى كه آدمى در اثر اعمال خود پيدا كرده است ، به هويّت انسانى تبديل مىشود . وقتى هويّت شيطانى رفع شد و فطرت انسانى هويدا گرديد و بروز و ظهور پيدا كرد ، خواه ناخواه آتش جهنّم پايان خواهد يافت ؛ زيرا آتش جهنّم و عذاب‌هاى گوناگون آن ، نتيجهء اعمال خود اهل جهنّم است .

--> ( 1 ) . آل‌عمران / 182