باشيد . يك نمونه از مبارزه‌ى منفى در صدر اسلام را مىتوان در جنگ تبوك مشاهده كرد . قرآن كريم به اين موضوع اشاره كرده است و مىفرمايد : « و على الثلاثة الّذين خلّفوا حتّى إذا ضاقت عليهم الأرض بما رحبت و ضاقت عليهم أنفسهم و ظنّوا أن لا ملجأ من الله إلّا إليه » « 1 » « و خدا پذيرفت توبهء آن سه تن را كه از جنگ تخلّف كرده بودند ، آن‌گاه كه زمين با همهء وسعتش بر آنها تنگ شد و جان در تنشان نمىگنجيد و خود دانستند كه جز خداوند هيچ پناهگاهى كه بدان روى آورند ، نيست » . در جنگ تبوك ، هنگامى كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله ، فرمان جهاد صادر كردند ، همهء مردم آماده جهاد شدند ، مگر كسانى كه عذرى داشتند ، مثلا به بيمارى يا نقص عضو مبتلا بودند . در ميان مردم مدينه سه نفر بدون هيچ عذرى در جنگ شركت نكردند . وقتى كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله و سپاهيان از جنگ بازگشتند ، آن سه نفر به استقبال آن حضرت شتافتند . پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله با ديدن آنان از دور ، دستور دادند كه هيچ مسلمانى با آنان صحبت نكند . هنگامى كه آن سه نفر به حضور پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله رسيدند ، سلام كردند امّا آن حضرت به آنان پاسخى نداد . آن به هر كدام از سپاهيان كه سلام مىكردند ، پاسخى نمىشنيدند . همهء مسلمانان با آنان قهر كردند . كار به جايى رسيد كه همسران و فرزندان آنان نيز در خانه به آنها توجّهى نمىكردند . قرآن كريم در اين مورد مىفرمايد كه براى آن سه نفر زندگى به قدرى سخت شد كه نتوانستند در شهر بمانند ، مدينه و حتّى خانهء آنها برايشان مانند زندان بود . بر اثر مبارزهء منفى مسلمانان ، آن سه نفر از كار خود پشيمان شدند و براى توبه به درگاه به بيان رفتند . پس از مدّتى

--> ( 1 ) . توبه / 118 .