آثار فسق ( قساوت ) بحث ما درباره آثار فسق و فاسق بود كه دو اثر از آثار غير ميمون را گفتيم : 1 . اطلاق كفر بر فاسق . 2 . شقاوت و عدم رستگارى . اگر فسق ، دل را گرفت و براى كسى ملكه فسق پيدا شد ، ديگر گفتن و نگفتن براى او يكسان است . به عبارت ديگر ، براى هدايت قابليت ندارد : « سَواءُ عَلَيهِم اانذرتَهُم ام لَم تُنذِرهُم لا يُؤمِنون » . « 1 » به تجربه هم اثبات شده است كه فسق ملكه او شده ، ديگر نه مورد عنايت خاص الهى است و نه مورد هدايت تشريعى الهى از طرف حق مورد عنايت خاص نيست و از طرف خودش مورد هدايت تشريعى نيست . ديگر كور و كر و گنگ واقعى است : « انَّكَ لا تُسمِعُ المَوتى » « 2 » هدايت تشريعى ديگر براى چنين شخصى فايده اى ندارد . اثر سوم ، اثر شومى است به نام قساوت . از قرآن و روايات استفاده مى كنيم كه گاهى انسان ، سنگدل مىشود . سنگدل شدن دو معنى دارد : 1 . عاطفه نداشتن . چنين شخصى نسبت به جامعه بى تفاوت است . آدمى

--> ( 1 ) - براى آنان تفاوت نمى كند كه آنان را بترسانى يا نترسانى ؛ ايمان نخواهند آورد . ( بقره / 6 ) ( 2 ) - مسلماً تو نمى توانى سخنت را به گوش مردگان برسانى . ( نمل / 80 )