كه شقاوت در او نهفته است . قرآن درباره اين بُعد انسان مى فرمايد : إِنَّ النَّفس لَامّارَه بِالسُّوءِ إلّا ما رَحِمَ رَبّى . « 1 » اين نفس امّاره همان بعد حيوانى انسان است . غرائز و تمايلاتش لَاّ مّارَه بِالسّوء ، امركننده به بدى است ، يعنى ذاتاً داراى شقاوت است . لذا بعضى ها مخصوصاً فلاسفه اى كه بعد از جنگ جهانى دوّم در آلمان پيدا شدند و قبل از اسلام هم نظاير آنها وجود داشتند قائل به شقاوت ذاتى انسان بودند . لذا فيلسوفى چون ابوالعلاءِ معرى به عالم وجود بسيار بد بين است . سبب آن هم عقده اى بود كه براى اين نابغه پيدا شده بود . خدا نكند براى يك جامعه اى ، براى يكفردى عقده پيدا بشود . لذا تقاضا دارم از شما عزيزان مواظب باشيد فرزندا نتان عقده اى نشوند كه معمولًااين عقده ها خيلى جنايتها بار مى آورد . اينكه اسلام اينقدر نسبت به مسائل تربيت كودكان يتيم سفارش كرده ، يكى از نكاتش همين است . مواظب باشيد در جامعه تان فقير ، عقده پيدا نكند . مخصوصاً بچّه يتيم عقده پيدا نكرده ، گَردِ يتيمى به صورت او ننشيند . ابوالعلاء معرى چون نابينا به دنيا آمده عقده اى بود ، امّا نبوغ سرشارى داشت . او ازدواج نكرده و بدبين به عالم وجود بود . بعد هم دستور داد كه وقتى مُرد روى قبرش بنويسند : هَذَا مَن ظُلم ابوه . يعنى اين صاحب قبر كسى است كه پدرش جنايت كرده يعنى پدرش ازدواج كرده واو به دنيا آمده است و اين به هيچكس جنايت نكرد زيرا زن نگرفت تا فرزندى بوجود آورد .

--> ( 1 ) 1 . سوره يوسف ، آيه 53 .