پس از اين بحث كوتاه به اصل موضوع بر مىگرديم كه انسان فطرتاً مدنى و اجتماعى است . چون درك مىكند كه مدنى است ، درك مىكند كه نياز به قانون دارد و باز هم فطرت او حكم مىكند كه اين قانون نبايد افراط و تفريط داشته باشد ، يعنى هر انسانى ولو خودش متجاوز ، اما اين درك را دارد كه قانون وقتى قانونيت دارد كه مستقيم باشد . درك مىكند كه ظالم را بايد كيفر داد ، متجاوز را به حال خود گذاشتن افراط است ، كج‌روى است و جامعه را از هم مىپاشد . اين را درك مىكند ، اما از آن طرف اين را هم درك مىكند كه كيفر بايد مناسب با جرم باشدف نه بيشتر از آنچه كه بايد و نه كمتر ازمقدارى كه لازم است . فطرت ، اين افراط و تفريط را قبول ندارد . به فرض اگر قانونى وضع كنند براى اينكه ظالم را بيشتر از ظلمش كيفر دهند ، يا اصلًا كيفرش نكنند ، درك مىكند كه هر دو غلط است . اصلًا معناى عدالت همين است و مىدانيد كه يكى از صفات خوب است و اين صفت خوب هم از فطريات است . هر كسى اين را درك مىكند كه عدالت براى همه ، براى خودش و براى جامعه خوب است و كسانى كه عادل باشند ، محبوبند . معناى عدالت اين است كه نه افراط دارد و نه تفريط ، بلكه حد وسط است . حق هر كسى را دادن ، عدالت است و بيشتر يا كمتر از حقش دادن خلاف عدالت . قانونى بشر را به سعادت مىرساند و از نظر فطرت انسان مطلوب است كه افراط و تفريط در آن نباشد و اين از جمله فطريات انسان است . همچنان كه درك مىكند مدنى است ، درك مىكند كه قانون مىخواهد و درك مىكند كه نياز به قانون مستقيم دارد ، وقتى چنين شد اگر كسى براى اسنان اجتماعى قانون بياورد ، قانونى كه با طبع او سازگار باشد و در آن افراط و تفريط نباشد ، بىشك مورد قبول فطرت انسان واقع خواهد شد ، هر انسانى كه باشد ، ايرانى يا غيرايرانى ، سفيدپوست يا سياه‌پوست ، جاهل يا عالم و . . . قرآن در آيات بسيارى معدى است كه من قانون دارم و قانون من براى انسان است و افراط و تفريط هم در آن نيست . در سوره انعام بعد از بيان بعضى از قوانين اسلام مىفرمايد : « وَ انَّ هذا صِراطي مُسْتَقيماً فَاتَّبِعُوة وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلّ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبيلهِ ذلِكُمْ وًصيُكمْ بِهِ لَعَلّشكُم تَتَّقُونَ » « 1 »

--> ( 1 ) - سوره انعام ، آيه 153 : « و اين است راه راستم ، پيروى آن كنيد ، و از راههاى ديگر كه موجب تفرقه و پريشانى شما از راه خداست ، متابعت نكنيد ، اينست سفارش خدا به شما ، باشد كه پرهيزكار شويد . »