غفلت و فراموشى از ياد خدا ، فرو خواهى رفت . « 1 » بعضى اوقات غفلت موجب مىشود كه انسان دچار جهل مركّب شود . و در حالى كه انحرافات زيادى دارد ، تصوّر مىكند آدم خوبى است . خداوند در قرآن مجيد حال اين افراد را اين‌گونه بيان مىفرمايد : قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمَالًا الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعًا « 2 » بگو : آيا شما را از زيانكارترين مردم خبر دهيم ؟ آنها كسانى هستند كه سعيشان در زندگى دنيا گم و تباه شده است ، و خود گمان مىكنند كه كار نيكى انجام مىدهند . جرج جرداق مسيحى در كتاب « الإمام عَلي صُوتُ العَدالة الإنسانيَة » به نكات جالب و مهمّى اشاره مىكند . از جمله مىگويد : خدا نكند كه جهل مركّب براى كسى پيدا شود ؛ زيرا به جايى مىرسد كه ولى خدا را در خانهء خدا براى رضاى خدا مىكشد . مانند ابن ملجم كه مولاى متقيان ، اميرالمؤمنين على ( ع ) را در محراب عبادت ، براى رضاى خدا به شهادت رساند و اين امر را به تقدير الهى نسبت داد . غفلت ، انسان را به چنين جايگاه پستى تنزّل مىدهد . چنين انسانى بيدار نشده و حركت به سوى خدا را شروع نكرده است . ولى اگر كسى توجّه داشته باشد و بيدار شود ، مىتواند راه پر مشقّت سير و سلوك را خيلى سريع طى نمايد . ميثم تمّار چهار سال شاگرد اميرالمؤمنين على ( ع ) بود ، ولى همهء منازل سير و سلوك را در همين مدّت طى كرد . روزى اميرالمومنين ( ع ) درختى را به او نشان دادند و

--> ( 1 ) . المؤمنون / 100 - 99 : حَتَّى إِذَا جَاء أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ ، لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحًا فِيمَا تَرَكْتُ كَلَّا إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا وَمِن وَرَائِهِم بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ ( 2 ) . الكهف / 104 - 103