بهترين معلّم در سير و سلوك الى الله ، خود « خداوند » است و بهترين شاگرد كسى است كه توانسته باشد توفيق گام برداشتن در اين راه را از خداوند بگيرد و در اينكه بايد از طرف خداوند متعال در سير و سلوك جذبه و بلكه جذباتى باشد هيچ شكى نيست . تا كه از جانب معشوقه نباشد كششى * كوشش عاشق بيچاره به جايى نرسد همّت و توفيق ، دو بال براى پرواز حال اين سؤال به ذهن انسان خطور مىكند كه اين جذبه‌ها از كجا پيدا مىشود ؟ و خداوند متعال به چه‌كسانى توفيق سير و سلوك عطا مىكند ؟ به‌طور كلّى مىتوان گفت كه بايد زمينهء دريافت جذبهء الهى و كسب توفيق در وجود شخص سالك ايجاد شده باشد . توفيق الهى نظير برقِ كارخانهء برق است كه همهء لوازم برقى مىتوانند از آن بهره ببرند ، ولى تا وقتى مقدّمات بهره‌مندى و اتّصال به برق در يك وسيلهء برقى ايجاد نشده باشد قادر به دريافت برق از كارخانه نيست . توفيق الهى و جذبه نظير باران است ، هر كس خود را در معرض آن قرار دهد به اندازهء سعهء وجودىاش مىتواند از آن باران كه براى همه مىبارد ، بهره‌مند شود . بعضى از بزرگان اهل دل بر اين عقيده‌اند كه انسان بايد ابتدا با استفاده از همّت و قدرت ارادهء خود حركت كند تا بعد هم توفيق از جانب خداوند همراه او شود . بعضى ديگر بر اين باورند كه ابتدا بايد توفيق از جانب خدا باشد تا شخص بتواند همّت را استوار گرداند و قدم در اين راه گذارد . ولى آنچه از مجموع بحث به نظر مىرسد اين است كه توفيق خدا و همّت انسان همانند دو بال براى پرنده هستند كه بايد هم زمان و با هم كار كنند و هيچ كدام بر ديگرى مقدّم نيست . به بيان روشن‌تر ، توفيق از جانب خداوند متعال به همه عطا مىشود ولى هر كسى بايد با دعا و توسّل و ساير عوامل ، ظرفيّت دريافت توفيق را در وجود خود ايجاد نمايد . سپس ، همّت خود را براى سير و سلوك ضميمهء آن توفيق كند .