2 - دلالت خفى " پنهان " و آن دلالتى است كه از مفهوم لفظ مستفاد گردد مانند " اگر على به نزد تو آيد او را گرامى بدار " كه مفهوم آن دلالت دارد بر اينكه " اگر وى به نزد تو نيايد احترامش لازم نيست " « 1 » از گفته مرحوم سبزوارى چنين برمىآيد كه وى قسم دوم را معتبر ندانسته است آنجا كه مىگويد : " از دلالتهاى جلى " آشكار " تنها لفظى وضعى معتبر است . . . " « 2 » و لكن حق اين است كه در مقام افاده و استفاده قسم " پنهان " نيز داراى اعتبار است ، زيرا در مقام تخاطب فرقى بين منطقى و ديگران نيست . و بنابراين معنى ندارد كه آن را در محاورات معتبر و در منطق نامعتبر بدانيم . " مطابقه و تضمن و التزام " دلالت لفظى وضعى بر 3 قسم است . مطابقه و تضمن و التزام . مطابقه آن است كه لفظ بر تمام معناى موضوع له خود دلالت كند . مانند دلالت لفظ انسان بر حيوان ناطق . دلالت تضمن عبارت است از دلالت لفظ بر جزء معناى موضوع له در ضمن دلالتش بر تمامى آن . مانند دلالت انسان بر حيوان تنها در ضمن دلالتش بر حيوان ناطق . دلالت التزام دلالت لفظ است بر چيزى كه از معناى آن خارج بوده و لازمه آن باشد مانند دلالت لفظ پدر بر پسر و خالق بر مخلوق « 3 » از آنچه گفتيم روشن شد كه دلالت تضمن ، استعمال لفظ در جزء

--> ( 1 ) - ناگفته نماند كه اين قسم دلالت ، از اقسام دلالت لفظى نبوده بلكه معنوى است . ( 2 ) - من طرق الدلاله الجليه * اعتبر اللفظيه الوضعير ( 3 ) - اين دو مثال از ابن سينا است .