منطقيان در پيروى از ارسطو ، مباحث منطق را در نه فصل جمع نموده‌اند : 1 - مقدمات معرف كه در زبان يونانى ، " ايساغوجى " به معنى مدخل و مقدمه " ناميده مىشود و اين فصل ، كلى و جزئى و كليات خمس و بلكه بحث الفاظ را نيز ، شامل مىشود . « 1 » 2 - معرف 3 - قضايا و فروع آن ، از تعاكس و تناقض و . . . 4 - قياس و اشكال آن 5 - برهان 6 - جدل 7 - خطابه 8 - شعر 9 - مغالطه . پنج فصل اخير به اعتبار ماده قياس است كه ممكن است يقينى يا ظنى يا وهمى و يا خيالى باشد . چنان كه فصل مربوط به اشكال قياس به اعتبار صورت آن است . آنچه گفته شد ، ابواب منطق است بهمانگونه كه ارسطو وضع نموده بجز فصل اول آن - ايساغوجى - كه " فرفوريوس صورى 233 - 305 م " آن را به عنوان مقدمه‌اى بر منطق ، افزوده است .

--> ( 1 ) - از آنچه گفتيم معلوم مىشود ، اينكه پاره‌اى از محققان كلمه " ايساغوجى " را به كليات خمس ، تفسير نموده‌اند ، كار شايسته‌اى نيست ، مانند سبزوارى در منظومه و مولى عبد الله در حاشيه . محقق طوسى در " اساس الاقتباس " گويد : در مدخل منطق كه آن را ايساغوجى خوانند ، چهار فن است : 1 - الفاظ 2 - كلى و جزوى 3 - ذاتى و عرضى 4 - كليات خمس " . و قطب شيرازى در " دره التاج " گويد : ايسا غوجى يعنى مدخل منطق ، مشتمل بر الفاظ و كليات خمسه " . المنجد گويد ايساغوجى لفظى است يونانى به معنى مقدمه . ابن نديم در " الفهرس " نيز بهمينگونه سخن گفته است . و ظاهر كتاب مقاصد الفلاسفه غزالى نيز چنين است . و يكى از معاصران مطلع بر اين گونه اوضاع نيز بهمينگونه نظر داده است و بنابراين اشتباه يكى از اهل عصر در تفسير گفته منطقيان روشن مىشود . به مقصود الطالب ص 329 مراجعه شود .