باب چهارم دربارهء بخشهاى موضوع منطق بحث از معقولات ثانيه در ضمن چند بخش انجام مىپذيرد . زيرا معقولات ثانيه يا در تصورات است . مانند معرف و كليت و مساوات آن ، و اينكه بايد اجلى باشد و در ذكر اجزاء آن ، ترتيب رعايت شود . و در مقدمه آن ، از تقسيم مفهوم به كلى و جزئى ، و بعد تقسيم كلى به اقسام پنجگانه‌اش و نسبت كليات به يكديگر ، بحث خواهد شد . و يا اينكه در تصديقات است . مانند قياس و شرائط صورى آن " و اينكه كبرى در شكل اول بايد كلى باشد و مانند آن " . و همچنين شرائط ماديش مثل اينكه بايد برهانى باشد و نظائر آن ، و در مقدمه اين بخش از آنچه مقدمه تشكيل قياس است ، بحث مىشود و آن عبارت است از باب قضايا و بعد تقسيم آن به اعتبار موضوع و محمول و نسبت . و آنگاه از نسبت بين قضايا مانند تناقض و تعاكس و نظائر اينها « 1 » ، سخن به عمل مىآيد .

--> ( 1 ) - مانند تضاد و غيره